Postbank: Betaaltarief voor particulier onlogisch; 'Als we een tarief invoeren, dan gaat gewoon de klep

AMSTERDAM, 15 JAN. Invoering van tarieven op betaaldiensten om het betaalgedrag van particulieren te sturen is onlogisch. Zij hebben immers nauwelijks de kans hun betaalgedrag te wijzigen. Dat zegt drs. H. K. Verkoren, bestuurslid van de NMB Postbank Groep.

De Postbank staat met deze opvatting, nota bene onderschreven door het voltallige groepsbestuur, volstrekt alleen in de bankwereld. Zelfs bij de NMB worden particuliere gebruikers van het betalingsverkeer voor de kosten ervan aangeslagen, maar de Postbank wil voor hen een uitzondering blijven maken.

De laatste jaren zetten steeds meer banken, geleidelijk, tarieven voor verschillende 'betaalprodukten' op de markt, zowel voor bedrijven als particulieren. De kosten van het betalingsverkeer zijn anders niet meer in de hand te houden, vinden ze. De Nederlandse Vereniging van Banken gaat binnenkort weer gesprekken aan met onder meer de Consumentenbond over verdere tarifering van het betalingsverkeer.

In de particuliere sector begon de invoering van tarieven een paar jaar geleden met een tientje voor Eurochequepasjes (nu 17, 50 gulden) te vragen, gevolgd door tarifering van chequegebruik. De ene bank vraagt twee kwartjes voor elke gebruikte cheque boven het jaarlijkse quotum van zestig, de andere legt een heffing op cheques die worden uitgeschreven voor de qua kosten relatief dure betalingen onder dertig gulden. Dat zal ze leren een efficient en verantwoord gebruik te maken van de verschillende 'betaalinstrumenten'. Ter compensatie krijgen particuliere rekeninghouders een - bescheiden - rente over hun tegoeden.

Verkoren houdt liever alles bij het oude. Hij beschouwt tarifering van bankdiensten aan particulieren in ruil voor rentevergoedingen als optisch bedrog. Particulieren afhouden van dure betaaldiensten door ze daarvoor een stevige rekening te presenteren, dat werkt niet, zegt hij. Veelal maken bedrijven en instellingen uit hoe moet worden betaald. Bovendien is er geen bank die de volledige rente uitkeert in ruil voor volledige betaling van de kosten. En verder, aldus Verkoren, zit een particulier helemaal niet te wachten op een rentevergoeding. “Die ziet zijn betaalrekening in feite als een portemonnee. En over het geld in zijn portemonnee krijgt hij ook geen rente.”

De Postbank, die naar schatting een miljard aan kosten maakt om het betalingsverkeer van haar particuliere rekeninghouders af te wikkelen, speelt daarbij op dit moment nagenoeg quitte. Haar vijfenhalf miljoen particuliere klanten houden ongeveer 12 miljard gulden aan op hun girorekeningen, gemiddeld ruim 2000 gulden per persoon. Tegen momenteel 9 procent rente levert dat ongeveer een miljard gulden op. Als de rente structureel daalt, dan lijdt de Postbank verlies, maar de positie als grootste partij op de particuliere markt is wat waard, vindt Verkoren.

De Postbank vindt het uit het oogpunt van marketing belangrijk diensten gratis te kunnen aanbieden. “De charme van de eenvoud”, noemt Verkoren dat. Winst maken op het betalingsverkeer vindt hij, in tegenstelling tot zijn collega-bankiers, niet nodig. “We hoeven niet te verdienen op de betaaldiensten. Cross-selling vinden we belangrijker. Een foldertje over beleggen meesturen met een giro-afschrift - dat kost weinig en moet je eens kijken wat het oplevert.”

Niettemin is het wel zaak de eigen kosten zo laag mogelijk te houden. Op dit moment heeft de Postbank vrij hoge kosten, maar die piek is tijdelijk. Het heeft te maken met extra investeringen die de bank doet in automatisering (Giromaten, betaalautomaten, procesveranderingen). Een groot klantenbestand maakt automatisering van de betaaldiensten van de Postbank per rekeninghouder steeds goedkoper. Uiteindelijk moeten de hoge uitgaven die nu worden gedaan tot besparingen leiden.

Volgens de Postbank-bestuurder is kosteloos aanbieden van elementaire betaaldiensten psychologisch van belang. Zijn klanten weten wel dat ze in feite via de rente voor het 'betaalgemak' betalen, maar dat interesseert ze niet echt. “Toen we in 1984 de rente verlaagden van 1, 5 naar 0, 75 procent kregen we welgeteld twee brieven. Ook de definitieve afschaffing van de rentevergoeding baarde weinig opzien”, aldus Verkoren.

Veel hinderlijker vinden particulieren het, zo ervaart hij, wanneer zij voor elke dienst een tarief voorgeschoteld zouden krijgen. “Toen de politiek er indertijd op aanstuurde dat de Postgiro 12, 50 gulden per jaar zou vragen voor het giropasje, was het huis te klein”, herinnert de bestuurder zich. En verder, stipt hij aan, zou uitgekeerde rente voor de particulier fiscaal belastbaar zijn, terwijl betaalde kosten geen aftrekpost opleveren.

Alleen voor diensten die de Postbank als extra's beschouwt, zoals gecomputeriseerd thuisbankieren via Girotel, of afschriften voor elke transactie, wordt een vergoeding gevraagd. Maar verder is er volgens Verkoren geen reden standaarddiensten aan particulieren van tarieven te voorzien. Alleen een enorme renteval zou daartoe kunnen noodzaken, of een drastische daling in de bij haar ondergebrachte tegoeden op betaalrekeningen. Maar daar rekent hij niet op. “Voor hypotheken en sparen kijken ze wel naar het cijfer achter de komma. Maar het betaalgedrag van consumenten is op gemak gericht.”

Hoe anders is dat bij zakelijke rekeninghouders. Elk zichzelf respecterend bedrijf voert zo langzamerhand professioneel 'cash management'. Dat betekent: zo snel mogelijk incasseren, en zo klein mogelijke tegoeden op slecht of niet-rentende rekeningen aanhouden. Snel doorsluizen van saldi naar rekeningen met een hogere rente levert makkelijk verdiend geld op.

Met name bedrijven en instellingen die veel betalingen van particulieren ontvangen, maken graag gebruik van het girale systeem van de Postbank. Zonder veLtraging (en extra kosten) via de bankgirocentrale kunnen immers transacties worden verrekend met de Postbank-klanten: 40 procent van de Nederlands particulieren. Het zijn dure klanten voor de Postbank, die zakelijke gebruikers die het betalingsnetwerk van de Postbank optimaal benutten, maar hun saldo niet lang renteloos willen laten staan. Om die reden is de Postbank er de laatste jaren toe overgegaan mondjesmaat tariefafspraken te maken met grote zakelijke klanten. Met de overheid is een jaar geleden afgesproken dat zij haar saldo onmiddellijk ter beschikking krijgt om daarmee te doen wat haar het beste lijkt, terwijl de Postbank verleende diensten in rekening brengt.

Met de aankondiging vandaag tarieven voor automatische incasso's en acceptgiro's in te voeren, breekt de Postbank met die voorzichtige aanpak. Verkoren beseft dat hij zijn 400.000 zakelijke rekeninghouders kan bruskeren en dat hij het risico loopt klanten te verliezen. Maar het ontbreekt hem aan de mogelijkheid in een persoonlijk onderhoud met de zakelijke relaties de noodzaak van tarifering toe te lichten. “Als we een tarief invoeren, dan gaat gewoon de klep open”, zegt hij.

Vooralsnog gaat hij ervan uit dat de schade wel zal meevallen. Immers, alle grote banken staan op het punt vergelijkbare maatregelen te treffen. En de Rabobank, die bedrijven en instellingen die bij haar bankieren vorig jaar al tarievenlijstjes voorhield, zegt hierdoor nauwelijks klanten te zijn kwijtgeraakt.

    • Hans Wammes