Multatuli's menage a trois ..) de ramen sluiten niet, en 't ligt niet in 't centrum'', schreef Eduard Douwes Dekker over het huis nr. 18 aan de Zuidwest Binnensingel (nu Buitenom) in Den Haag, dat hij begin 1869 met zijn vriendin Mimi Schepel, zijn v...

In de jaren voorafgaande aan zijn verhuizing naar het Buitenom had Everdine met de kinderen bij vrienden in Italie gewoond, terwijl Eduard met Mimi had rondgezworven in Duitsland. Zijn innige wens om zijn vrouw en kinderen bij zich te hebben en in hun onderhoud te voorzien, kon hij door geldgebrek al die tijd niet ten uitvoer brengen, maar door een erfenis van Mimi werd het nu mogelijk om een huis te huren en in te richten. In brieven aan Everdine in Italie schrijft Dekker enthousiast over de indeling van het huis, de kippen op het erfje - “ze hebben nu al 22 eieren gelegen” - en de inrichting die hij voor een groot deel zelf vervaardigt. Hij kan nauwelijks wachten tot zijn vrouw en kinderen naar Nederland komen om er in te trekken.

In 1869 was de Schilderswijk, waarop het Buitenom nu uitkijkt, nog niet gebouwd: “Over de vaart is weiland, er staan slechts een paar huizen, dus van inkykende overburen is geen kwestie”, zo beschreef Dekker de ligging van zijn huis. Het Buitenom, tegenwoordig sluiproute voor wie de drukke Prinsegracht wil vermijden, was in Multatuli's tijd nog 'kalm en zindelyk', en in een brief aan J. Houwink schreef hij: “Ik verlang nooit beter, al word ik millionair.”

Rijk werd hij er echter niet. Integendeel, het 'rare huishoudentje' zoals een buurman de menage a trois aan de eveneens in de buurt wonende Potgieter omschreef, moest rondkomen van het erfenisje van Mimi, en toen dat op was, van de steun die Potgieter uit medelijden met Everdine en de kinderen onder zijn kennissen wist te vergaren. Al was deze steun Dekkers eer te na, met het houden van spreekbeurten en het schrijven van korte stukjes - voor de Opregte Woensdagsche Haarlemsche Courant schreef hij 'samenvattingen van de berichtgeving' van de door hem bedachte Duitse krant Mainzer Beobachter - kon hij het gezin niet onderhouden. Met gokken hoopte hij uit de financiele moeilijkheden te komen; het hele gezin werd ingeschakeld om aan een huiskamer-roulette een nieuw systeem uit te proberen. Het gokken heeft Dekker in directe zin niets opgeleverd, maar leidde wel tot het werk Miljoenenstudien, dat in 1873 verscheen.

Ook in andere opzichten dan het financiele ging het er aan de Zuidwest Binnensingel 18 weinig idyllisch aan toe. Everdine (door Eduard sinds de publikatie van Max Havelaar Tine genoemd) verdroeg het ondanks haar vriendschappelijke verhouding met Mimi slecht dat ze niet meer, zoals nog met Dekkers andere amoureuze avonturen het geval was geweest, de belangrijkste in zijn leven was. Tussen vader en zoon Dekker boterde het steeds minder; Edu schijnt met zijn vader zelfs wel eens op de vuist te zijn gegaan, waarbij de laatste het onderspit delfde.

Everdine had het in Nederland niet echt naar haar zin; het Nederlandse klimaat was slecht voor haar gezondheid en ook de mensen bevielen haar niet. In 1870 kwam het tot een definitieve breuk tussen haar en Eduard. Zoon Edu wist achter zijn vaders rug om reisgeld te regelen en vertrok met zijn moeder en zus naar Italie. In haar biografische schets Uit Multatuli's leven geeft de Haagse schrijfster en feministe Marie Anderson, die nauw met Dekker bevriend was, nog een mogelijke reden voor Everdines vertrek: “Na jaren vernam ik, dat Everdine ook daarom weer naar Italie gevlucht was, omdat zij zag aankomen, dat D. met Nonnie te intiem zou worden.” Gezien zijn reputatie als verleider van jonge meisjes was dit niet zo'n gekke verdenking.

Het 'rare huishoudentje' viel aldus na een jaar alweer uit elkaar. Eduard en Mimi reisden naar Duitsland om te trachten een uitgever te vinden voor de door Mimi vertaalde Max Havelaar, maar waarschijnlijk ook om hun kansen aan de roulettetafel te wagen. Everdine en Eduard zagen elkaar niet meer terug - ze onderhielden alleen nog per brief contact, totdat Everdine in 1874 op 55-jarige leeftijd in Italie overleed aan een ingewandsziekte. Eduard trouwde een jaar later met Mimi.

Het korte verblijf aan de Zuidwest Binnensingel van het gezin Dekker-van Wijnbergen-Schepel vormde weliswaar een tamelijk opmerkelijk intermezzo in het leven van de schrijver, maar was blijkbaar niet van voldoende belang om het huis voor sloop te behoeden. Eind vorig jaar werd de huizenrij, waaronder het 'Multatuli-huis' (Buitenom 156), met de grond gelijk gemaakt om plaats te maken voor sociale woningbouw.

    • Ilia Neudecker