'Ik weet dat oorlog in de Golf onvermijdelijk is'

Morgenochtend om zes uur Nederlandse tijd loopt het ultimatum van de Verenigde Naties tegen Irak af. Heeft de Iraakse leider Saddam Hussein zijn troepen voor die tijd niet uit Koeweit teruggetrokken, dan kan er geweld worden gebruikt. Een meerderheid van de Nederlandse bevolking vindt dat oorlog moet worden gevoerd als het ultimatum zonder enig resultaat is verstreken, zo bleek uit een enquete die deze krant gisteren publiceerde. Enkele meningen over een mogelijke oorlog en de consequenties.

ANNIE M. G. SCHMIDT

Munchen

“Als het dan tot een oorlog moet komen, hoop ik dat het snel gebeurt. Dan is het tenminste gauw afgelopen. Je kunt wel gaan bidden in de kerk, maar daar schiet je weinig mee op. Deze gek in Irak moet gestopt worden. Ik zie weinig heil in wat Frankrijk probeert. In Parijs zeggen ze: we beloven Saddam Hussein een conferentie over de Palestijnse kwestie. Maar als er nu zo'n conferentie wordt gehouden, gooi je Israel weg. Dat kan toch niet. Dan wordt Israel helemaal als onderpand beschouwd.

Ik moet de hele tijd aan de conferentie van Munchen denken in 1938. Chamberlain met die paraplu. Zijn woorden gaan voortdurend door mijn hoofd: 'Peace in our time'. Toen heeft het Westen een gek uit Duitsland ook zijn gang laten gaan. Laten we alsjeblieft vrede sluiten, zei het Westen. En het Sudetengebied werd aan Hitler verkwanseld. Zover mag het nu niet komen.

Stel je voor dat Hussein een compromis aanbiedt. Dat is natuurlijk een nachtmerrie voor de geallieerden. Hussein zal zeggen: ik trek me een eindje terug. Maar dan stopt hij. Dat is heel halfslachtig. Daar heeft niemand iets aan.

Het is een vrome wens, maar ik hoop op een korte, goed gecoordineerde actie waarbij de Westerse luchtmacht dat hele Irak en alle chemische fabrieken platlegt. Dat moet lukken. Dan is het binnen een week achter de rug. Het is natuurlijk een kinderlijke eis om te zeggen: sla er maar op los en snel. Maar ik denk toch maar op z'n Amerikaans. Dat lijkt me de beste houding.

Het probleem is dat je in het Midden-Oosten een smeulend vuur blijft houden. Ik ben erg bang voor een nieuwe wereldoorlog: de Arabische wereld tegen de hele westerse wereld. Dat vind ik een enorme bedreiging. Het wordt de Middeleeuwen tegen het Westen, een oorlog voor god tegen ongelovigen. Irak is net het Osmaanse Rijk dat tot Wenen wist op te rukken. Dat mag niet nog eens gebeuren.''

Annie M. G. Schmidt (79), schrijfster

H. VON DER DUNK

Tussenwegen

“Het is evident dat Hussein geliquideerd moet worden. De vraag is of de huidige manier, via een VN-ultimatum, de juiste is.

Ik vind dat Bush te hard van stapel is gelopen. Bush en Baker maken zich schuldig aan dat typisch Amerikaanse zwart-witdenken van: we zullen wel eens even schoon schip maken. Ze hadden de twee kaarten van een boycot tegen Irak en de Arabische diplomatie veel beter kunnen uitspelen. Het is een pokerspel dat gespeeld wordt, maar je moet jezelf niet overschatten. De Vietnam-oorlog en de Tweede Wereldoorlog hebben dat wel aangetoond.

Veel tussenwegen zijn onvoldoende benut. Waarom zijn de Amerikanen na de Iraakse invasie van Koeweit met hun troepen naar Saoedi-Arabie gesneld? Omdat gevreesd werd dat Saoedi-Arabie het volgende land was dat onder de voet zou worden gelopen. Dat is niet gebeurd, dus het was volkomen juist van de Amerikanen om dat land te verdedigen. Maar de VS heeft veel te snel aangedrongen op actie van de Verenigde Naties. De VN-resolutie is te vroeg tot stand gekomen en gaat veel te ver.

Een vergelijking met Munchen '38 lijkt me niet zuiver. Vergeet niet dat de Amerikanen deze man in Irak jarenlang hebben bewapend. Dat heeft Engeland destijds met Hitler niet gedaan. Het kwalijke van de conferentie in Munchen - waarbij Duitsland, Italie, Engeland en Frankrijk om de tafel zaten - was dat Hitler de Sudeten-Duitse gebieden kreeg aangeboden. Het lijkt eerder op maart 1939 toen Duitsland Tsjechoslowakije binnenviel.

In de huidige crisis gaat het ook niet om de democratie die gered moet worden. Koeweit was geen democratie. Er zijn in het verleden allerlei soorten agressie gepleegd waar Amerika gewoon achter stond. Neem de Israelische bezetting van de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook. Toen bleef het stil aan Amerikaanse zijde. Nee, het gaat bij dit conflict om de olie.

Het probleem is dat Amerika de gevangene van zijn eigen politiek is geworden. Zoals de zaken er nu voorstaan, moet het Westen wel tot actie over gaan. Ik ben niet zo optimistisch over het verloop van een oorlog. Een snelle actie zie ik het niet worden.

Een oorlog zal geweldige implicaties hebben voor Israel en zal in het Midden-Oosten een enorme haat zaaien tegen Amerika. De kloof tussen Amerika en Israel aan de ene kant en de hele Arabische wereld aan de andere kant zal verdiept worden.

Toch wil ik niet uitsluiten dat er op het laatste moment nog iets verrassends gebeurt. De Arabieren hebben een andere mentaliteit die we niet altijd kunnen bevroeden. Misschien komt Saddam Hussein met een deus ex machina en wil hij toch aan de onderhandelingstafel gaan zitten. Allahs wil is ten slotte elastisch. Dat heeft Hussein wel vaker laten blijken.''

Prof.dr. H. W. von der Dunk (63) is emeritus hoogleraar geschiedenis van de 20ste eeuw

OTTO VON DER GABLENTZ

Olie

“Als je het logisch bekijkt, is er een grote kans op oorlog. Maar ik zal de moed nooit opgeven. De toekomst van de internationale rechtsorde staat op het spel en die rechtvaardigt een oorlog. Het is de wereld tegen Saddam Hussein. Olie speelt zeker ook een rol want de oliebronnen zijn het instrument waarmee Saddam de wereld bedreigt en waarmee hij zijn eigen macht - en niet die van zijn land - op een brutale en cynische wijze probeert te vergroten. Onder leiding van de Verenigde Staten, maar binnen het kader van de Verenigde Naties, moeten we alles doen om Saddams machtsambities te torpederen, want de moderne wereld kan deze gevaarlijke bedreiging van de vrede niet tolereren.

Het is in het belang van de vrede dat het in ieder geval een korte oorlog wordt. Of dat het geval zal zijn is onzeker want nooit eerder in de geschiedenis is een oorlog met dermate geavanceerde wapens gevoerd. Ik weet niet wat de consequenties van een Golfoorlog zullen zijn. Dat is nu eenmaal inherent aan het verschijnsel oorlog: niemand weet hoe het begint en niemand weet hoe het zal aflopen. “

Otto von der Gablentz (60), Duits ambassadeur in Israel

PROF. A. LAMMERS

Ongelukkig

“Ik denk dat de oorlog binnen enkele dagen zal uitbreken. Een aanval onmiddellijk na het aflopen van het ultimatum lijkt mij onwaarschijnlijk want dat zou wellicht de indruk wekken dat Amerika niets liever wil dan oorlog.

Nederland moet Amerika niet de kastanjes uit het vuur laten halen. Dus het ter beschikking stellen van zestig veldbedden, een brandblusser en wat raketten is voor mij niet genoeg. Ik ben van mening dat we - indien nodig - ook grondtroepen zouden moeten sturen. Daar kunnen ook dienstplichtigen deel van uitmaken. Die zijn er toch voor de verdediging van het vaderland, waar ook ter wereld?

Van het begin af aan ben ik heel ongelukkig geweest met de Amerikaanse politiek in de Golf. De les van Vietnam is toch dat het zenden van troepen nooit een oplossing biedt. Het was beter geweest als dit conflict regionaal zou zijn opgelost. Dan was het ook niet zo gemakkelijk geweest voor Saddam om de dreigende oorlog voor te stellen als een strijd van Amerika tegen de Arabische natie. Maar nu we eenmaal in het stadium van confrontatie zijn beland, is er geen weg meer terug. Nu moeten we ook consequent zijn.

Ik denk niet dat het een splendid little war zal worden maar we krijgen zeker ook geen nieuw Vietnam. Deze oorlog zal leiden tot een bestraffing van de agressor maar voor het Midden-Oosten zal er maar weinig worden opgelost. Integendeel, de zaak zal er nog veel gecompliceerder op worden.

Het optimisme over de beeindiging van de Koude Oorlog heb ik nooit gedeeld. Maar daar ben ik nu eenmaal historicus voor, dat vak maakt je van nature pessimistisch. Toen iedereen dacht dat we de grazige weiden van de eeuwige vrede waren binnengetreden, zag ik de stieren al achter de hekken klaar staan.''

Prof. dr. A. Lammers (50), hoogleraar Amerikaanse geschiedenis aan de Universiteit van Leiden

MARGA MINCO

Rechtsorde

“Oorlog is voor mij het allerlaatste middel. Ik hoop natuurlijk dat de oppositie in Irak zich nog zal roeren maar ik weet dat het een ijdele hoop is en dat oorlog onvermijdelijk is. Maar ik ben en blijf tegen geweld want daarmee is nog nooit iets opgelost.

Als Saddam zijn raketten op Tel Aviv afvuurt mag Israel wat mij betreft terugslaan. Op welke wijze? Ik vind dat zo vreselijk en cru dat ik daar niet eens over na wil denken. In ieder geval ben ik tegen de koppeling van het Golfconflict aan het Palestijnse vraagstuk. Laten we niet vergeten dat de Palestijnen al jaren geleden zelf begonnen zijn geweld te gebruiken. Bovendien, je hoort niemand over de Koerden terwijl er al veel meer Koerden dan Palestijnen zijn omgekomen.

Voor mij vormt de schending van de rechtsorde de enige rechtvaardiging voor een oorlog. Alles moet worden gedaan om Saddam Hussein af te zetten want hij is het die alle ellende heeft veroorzaakt en die zo vreselijk heeft huisgehouden. In de oorlog zullen er ongetwijfeld veel slachtoffers vallen en daarna wordt het in de hele wereld een chaos. Ik lig er 's nachts wakker van, ja. Ik hoop niet dat we aan de vooravond van een ramp staan maar ik denk het wel.''

Marga Minco (70), schrijfster