EG is nog steeds aan zet in GATT-onderhandelingen; Aan beide zijden van het front is enige beweging zichtbaar.

ROTTERDAM-GENEVE, 15 JAN. De permanente vertegenwoordigers bij de GATT (Algemene overeenkomst voor tarieven en handel) zijn vanmiddag even bij elkaar geweest voor een informele ontmoeting. Op deze wel heel voorzichtige wijze zijn de onderhandelingen over de liberalisering van de wereldhandel hervat.

Van een werkelijke hervatting van de ruim vijf weken geleden in Brussel verdaagde onderhandelingen is nog geen sprake. “Daar is wat meer tijd voor nodig”, erkent een GATT-woordvoerder in Geneve.

Secretaris-generaal Arthur Dunkel van de GATT deed tijdens de bijeenkomst slechts verslag van de contacten die hij de afgelopen weken met een enkele belangrijke handelsblokken heeft gehad. Veel concreet nieuws had de flegmatieke Zwitser niet melden. De handelsministers komen pas naar Geneve als er een voldoende basis is voor onderhandelingen.

Alleen opschorting kon vorige maand de GATT-onderhandelingen van een volledige mislukking redden. Of het in de komende weken wel zal lukken? Volgens een wat perverse redenering zal een escalatie van het Golfconflict de GATT-onderhandelingen helpen. In de hoofdsteden van de belangrijkste handelslanden zal men immers om zowel politieke als economische redenen weinig behoefte hebben aan een onderling conflict. Maar de standpunten liggen nog zo ver uiteen, dat eerder aan verder uitstel moet worden gedacht dan aan een snelle oplossing. Binnen de EG zou vooral Frankrijk de Golfcrisis willen aangrijpen om meer tijd te nemen. De Fransen hebben zich steeds fel verzet tegen vergaande vrijmaking van de handel in agrarische produkten. Met enig uitstel kan in elk geval worden voorkomen, dat de GATT-onderhandelingen op korte termijn stuklopen.

In Brussel lag de bal geheel bij de Europese Gemeenschap. Deze bleek niet bereid (en politiek ook niet in staat) tot een substantiele vermindering van de landbouwsteun. Niet alleen kwamen de Europeanen bij lange na niet aan het door de Verenigde Staten en de Cairns-groep (o.a. Australie en Latijns Amerika) geeiste percentage van 70 tot 90 procent. Ook weigerde Brussel specifieke verplichtingen aan te gaan ter vermindering van de importheffingen en exportsubsidies. En daar is het de andere GATT-landen juist om te doen. Want de EG moet in hun visie eindelijk eens ophouden met het dumpen van landbouwprodukten op de wereldmarkt. Alleen dan kan ruimte worden geschapen voor andere landbouwexporteurs.

Is er iets veranderd sinds de handelsministers op 7 december zonder concreet resultaat uiteengingen? De woordvoerder van de GATT stelt vast dat er “op dit moment nog geen basis is” om de conferentie op topniveau te hervatten. Ir. A. de Zeeuw, voorzitter van het GATT-landbouwcomite, is “wat minder pessimistisch” dan vorige maand in Brussel. Aan beide zijden van het onderhandelingsfront is enige beweging zichtbaar.

Enkele weken geleden kwam naar buiten dat landbouwcommissaris R. MacSharry het EG-landbouwbeleid drastisch wil hervormen. Het markt- en prijsbeleid moet voor een deel worden ingeruild voor directe inkomenssteun aan de boeren. Dat brengt de Europese prijzen meer in overeenstemming met die op de wereldmarkt. En dat betekent een forse verlaging van invoerheffingen en exportsubsidies. Zo'n beleidswijziging is absoluut nodig om de vastgelopen onderhandelingen vlot te trekken. De bal ligt dus nog steeds bij de Gemeenschap.

MacSharry verheelt niet dat zijn ideeen in de eerste plaats zijn ingegeven door de problemen met het EG-landbouwbudget, dat door de weer toenemende overschotten opnieuw door alle plafonds heen dreigt te schieten. De suggesties van de Ierse landbouwcommissaris zullen in het kader van de GATT toch een belangrijke rol spelen.

De klok tikt intussen onverbiddelijk door. Als deadline geldt 1 maart. Dan loopt het mandaat van de Amerikaanse regering af. Tot die datum is het Congres bereid het onderhandelingsresultaat volgens een 'snelwegprocedure' (fast track) als een geheel af te handelen, dat wil zeggen zonder amenderingen op onderdelen. Washington toont zich op dit punt inmiddels bereid tot een enige soepelheid. Handelsvertegenwoordiger C. Hills verklaarde vorige week dat president Bush het Congres om verlenging van het mandaat kan vragen. Dan moet eind februari wel een akkoord “in zicht” zijn. De kans op uitstel neemt door de Golfcrisis toe. Het Congres zal onder de huidige omstandigheden weinig zin hebben Bush voor de voeten te lopen. Hij heeft nooit nagelaten te onderstrepen hoe belangrijk hij het welslagen van de GATT-onderhandelingen vindt.

Een akkoord is daarmee nog lang niet binnen handbereik. Hills achtte de kans van slagen onlangs niet groter dan 30 procent. Zo'n sombere schatting behoort mogelijk tot het onderhandelingsspel. “Het is erg belangrijk dat de druk op de ketel blijft. Er moet nog keihard worden gewerkt”, aldus een Europese toponderhandelaar.

Het lot van de GATT-onderhandelingen is opnieuw voor een belangrijk deel in handen van de Europese landbouwministers. Want die moeten beslissen over een voorstel, dat de Europese Commissie overigens nog moet formuleren. Nu al lopen verschillende bewindslieden te hoop tegen de vorige maand uitgelekte ideeen van landbouw-commissaris MacSharry. Vooral de ministers uit de efficient producerende landen, waaronder Nederland en Groot-Britannie, zijn des duivels, omdat MacSharry de inkomenscompensatie vooral ten goede wil laten komen aan kleinere en middelgrote boeren. Nederlandse melkveehouders kunnen dan hun borst natmaken.

De handelsministers van de EG-landen, die meer oog hebben voor het belang van handelsliberalisatie in industriele goederen en diensten, vrezen opnieuw het onderlinge gekrakeel van hun landbouw-collega's. Deze hadden eind vorig jaar maar liefst negen zittingen nodig om in het kader van de GATT tot een minimaal onderhandelingsbod (30 procent steunvermindering tussen 1986 en 1996) te komen. Als het landbouwprobleem is opgelost, volgen de andere onderwerpen zoals diensten, textiel en intellectuele eigendom vanzelf.

EG-commissaris voor buitenlandse betrekkingen F. Andriessen vertrekt eind van de maand voor overleg naar de Verenigde Staten en Latijns Amerika. Hij zal dan toch iets concreets te bieden moeten hebben. Als de Europese Commissie, die deze week de voorstellen van MacSharry bespreekt, het eens is geworden, moeten ook de landbouwministers nog op een lijn komen.

In enkele Europese regeringssteden, waaronder Den Haag, valt te vernemen dat de regeringsleiders in de EG maar beter meteen het initiatief uit handen van de landbouwministers kunnen nemen. De regeringsleiders zouden de ideeen van landbouw-commissaris MacSharry moeten gebruiken om op korte termijn tot een voor de rest van de wereld acceptabel onderhandelingsbod in de GATT te komen. Een mooie kans misschien voor het Luxemburgse voorzitterschap om het vorige maand diep gekelderde politieke prestige van het grootste handelsblok ter wereld wat op te vijzelen.

    • Hans Buddingh'