EG dreigt Sovjet-Unie met schrappen hulp

BRUSSEL-WASHINGTON, 15 jan. - De Europese Gemeenschap heeft de Sovjet-Unie gewaarschuwd dat het hulpprogramma van de EG wordt gestaakt als zich een herhaling voordoet van het gewapend ingrijpen in Litouwen.

De Amerikaanse president Bush heeft laten weten dat het optreden van het Sovjet-leger zijn ontmoeting met Gorbatsjov, die voor volgende maand op de agenda staat, in gevaar heeft gebracht.

In een verklaring die de EG-ministers van buitenlandse zaken gisteren hebben aangenomen na een speciale zitting over de Golfcrisis en over Litouwen, wordt gezegd dat de ontwikkeling van de samenwerking met de Sovjet-Unie alleen kan gebeuren op een basis van “gemeenschappelijke waarden en doeleinden”. Daarom mag de situatie die nu in Litouwen heerst niet voortduren of worden uitgebreid tot de andere Baltische staten.

Minister Van den Broek karakteriseerde de reactie van de EG als “gematigd”. De reactie zou anders zijn geweest, zo zei hij, als het vermoeden had bestaan dat Gorbatsjov rechtstreeks betrokken was geweest bij de beslissing om militair in te grijpen. Volgens de Gemeenschap is er echter sprake geweest van eigenmachtig militair optreden.

In de verklaring wordt dan ook gezegd dat de EG de moeilijkheden van de situatie in de Sovjet-Unie niet onderschat. De Gemeenschap doet een beroep op Gorbatsjov “om alles te doen wat in zijn macht is om de verwachtingen te behouden die gewekt zijn door het Handvest van Parijs voor een nieuw Europa, vrij en democratisch”.

Aanvankelijk waren vooral Denemarken, maar ook Groot-Brittannie, Nederland en Belgie voor het opschorten van de hulp aan Moskou, waarmee in 1991 400 miljoen ECU (920 miljoen gulden) is gemoeid. Maar op aandringen van de Duitse minister Genscher, die daarin werd gesteund door Frankrijk, werd gekozen voor een voorzichtiger opstelling.

Pag. 6: .

Westen dreigt Moskou met strafmaatregelen

Ook de NAVO heeft gisteren in een schriftelijke verklaring gewaarschuwd dat verder geweld tegen de Baltische republieken “negatieve gevolgen” zal hebben voor de relaties met de Sovjet-Unie.

De zestien ambassadeurs bij de NAVO zeiden gisteren na spoedberaad dat de lidstaten “diep bezorgd” zijn over de ontwikkelingen in de Baltische republieken. “De bondgenoten veroordelen met kracht het gebruik van geweld door de Sovjet-strijdkrachten en de acties om de democratische verkozen autoriteiten van Litouwen te ondermijnen”, zo wordt in de verklaring gezegd.

President Bush heroverweegt behalve zijn topontmoeting met Gorbatsjov, die voor volgende maand op de agenda staat, ook de economische steun aan de Sovjet-Unie. Amerika heeft Moskou een landbouwkrediet van een miljard dollar toegezegd om graan te kopen. De Sovjet-Unie heeft al 200 miljoen dollar van dit krediet opgenomen.

Het is het Witte Huis niet duidelijk of Gorbatsjov niet op de hoogte was van de beslissing van het Sovjetleger om het televisiestation te bestormen. Maar volgens regeringsfunctionarissen in Washington had Gorbatsjov het brute optreden van het leger in ieder geval moeten stoppen.

Congresleden hadden harde kritiek op de actie in Litouwen. De leider van de Republikeinse minderheid in de Senaat, Robert Dole uit de graanstaat Kansas, vond dat het landbouwkrediet meteen moest worden stopgezet. Van de premier van Moldavie zou hij hebben gehoord dat republieken die weigerden om het eenheidsverdrag te tekenen, geen graan zouden krijgen. “Tenzij Gorbatsjov een onmiddellijk einde maakt aan de dreigementen, chantage en agressie kunnen de Verenigde Staten niet gewoon zaken met hem doen”, zei hij.

De Republikeinse senator Malcolm Wallop vroeg: “Als Gorbatsjov niet van het militaire optreden wist, waarom zouden we dan een wapenbeheersingsovereenkomst willen sluiten met iemand die zijn eigen strijdkrachten niet kan beheersen?”

Ook in de voormalige oostblok-staten is tegen het Sovjet-ingrijpen geprotesteerd. De Tjechische president Havel kondigde aan dat zijn land volgende week op een bijeenkomst met de ministers van buitenlandse zaken van Polen en Hongarije een versnelde terugtrekking uit het Warschau-Pact zal voorstellen. De krant Mlada Fronta Dnes schreef gisteren dat de Sovjet-tanks in Litouwen een ernstige waarschuwing inhouden. “Het wordt tijd samen met onze twee buren een politiek stabiele zone in Midden-Europa te scheppen.”

De mensenrechtenorganisatie Charta 77 verklaarde dat de actie in Litouwen herinneringen opriep aan de gewelddadige beeindiging van de Praagse lente in 1968.

Het Hongaarse parlement heeft de Sovjet-Unie opgeroepen zijn troepen uit Litouwen terug te trekken. Het ministerie van buitenlandse zaken in Roemenie heeft Moskou opgeroepen “terug te komen op het gebruik van geweld”.

In Japan is de ambassadeur van de Sovjet-Unie op het ministerie van buitenlandse zaken ontboden om de bezorgdheid van de Japanse regering over de situatie in Litouwen te vernemen. De ambassadeur is gevraagd of hij uitleg kon geven over de rol van Gorbatsjov. Dat kon hij niet.