ABU IYAD; 'Wijze oude man' van PLO

ROTTERDAM, 15 jan. - De vannacht in Tunis vermoorde Abu Iyad heeft in de meer dan dertig jaar dat hij zich heeft ingzet voor de Palestijnse zaak een opmerkelijke metamorfose ondergaan. Was hij in het begin van de jaren zeventig nog het brein achter tal van terroristische acties, de afgelopen jaren ontpopte hij zich als een van de belangrijkste aanhangers van een meer gematigde koers van de PLO. Het was juist de realist Abu Iyad die er twee jaar geleden bij zijn collega's krachtig op aandrong om tot de erkenning van Israel over te gaan en een dialoog te beginnen met de Verenigde Staten.

In Arabische kring was hij door zijn acties in het verleden uitgegroeid tot een legende. De laatste jaren speelde de altijd sigaretten rokende, corpulente Abu Iyad meer de rol van 'wijze oude man' en van 'elder statesman'.

Ondanks zijn latere inzet voor de erkenning van Israel, bleef hij voor Israel de man die verantwoordelijk was voor de aanslag door de terreurbeweging 'Zwarte September' op de Israelische atleten bij de Olympische Spelen van 1972 in Munchen. Daarnaast pleegde Zwarte September, door velen gezien als een verlengstuk van Yasser Arafats Fatah, onder andere de moord in 1971 op de Jordaanse premier Wasfi al-Tall. Abu Iyad zelf heeft altijd ontkend dat hij de hand zou hebben gehad in deze aanslagen.

Abu Iyad, die eigenlijk Salah Khalaf heette en later Abu Iyad als schuilnaam aannam, werd in 1933 in Jaffa geboren. Zijn ouders waren afkomstig uit de Gazastrook. In 1948 kort voor de uitroeping van de staat Israel keerde de familie terug naar de Gazastrook. Drie jaar later, tijdens zijn studie in Kairo, maakte hij kennis met Yasser Arafat met wie hij meteen zeer bevriend raakte. Al in de jaren vijftig begonnen beiden met het opzetten van clandestiene 'cellen' die zich voor een eigen Palestijnse staat moesten inzetten.

In 1959 behoorden Abu Iyad en Arafat in Koeweit tot de oprichters van Fatah, dat zou uitgroeien tot de voornaamste groep binnen de PLO. Abu Iyad werd in Fatah de tweede man na Arafat en is dat tot zijn dood gebleven.

In de jaren zestig hield hij zich als bekwame organisator vooral bezig met het opzetten van inlichtingendiensten en was uit dien hoofde ook nauw betrokken bij veel terreuracties van Fatah. Ook deed hij vaak harde uitspraken, die Arafat zelf liever niet voor zijn rekening nam maar toch graag tot de buitenwereld wilde laten doordringen.

Het ontbrak Abu Iyad niet aan vijanden, niet alleen in Israel maar ook binnen de PLO. Dit gold in het bijzonder voor de Fatah Revolutionaire Raad van Abu Nidal, die in 1973 uit de PLO stapte. Abu Nidal had Abu Iyad ter dood veroordeeld, terwijl Fatah op haar beurt Abu Nidal eveneens vogelvrij had verklaard. Abu Nidal lijkt deze macabere wedstrijd nu te hebben gewonnen.

Evenals zijn oude strijdmakker Arafat was Abu Iyad voortdurend op reis door het Midden-Oosten, maar de laatste jaren verscheen hij niet veel meer in het openbaar. Zijn leven speelde zich toen vooral af binnen de muren van zijn zwaar bewaakte villa in Tunis.