Aanzienlijke schade

VIERENTWINTIG UUR voor het aflopen van het ultimatum aan Saddam Hussein heeft Frankrijk het front van eensgezindheid tegenover Iraks annexatie van Koeweit doorbroken. De Franse president liet vannacht zijn vertegenwoordiger in de Verenigde Naties aan de Veiligheidsraad een vredesplan voorleggen langs de lijnen van Mitterrands eigen rede voor de Assemblee van de volkerenorganisatie, gehouden op 24 september vorig jaar. Hoewel de Franse regering op de hoogte was van het verzet van haar bondgenoten in de Raad heeft zij “niets willen nalaten om de vrede te redden”.

Dat Parijs nog ruimte voor vrede heeft willen zoeken zelfs nadat de missies van de Amerikaanse regering en van secretaris-generaal Perez de Cuellar niets hadden opgeleverd, is niet euvel te duiden. Maar het Franse voorstel gaat zoveel stappen in de richting van de agressor dat het op (zeer) gespannen voet komt met de twaalf resoluties die de Veiligheidsraad sinds 2 augustus heeft aangenomen, met Franse steun overigens.

IN HET TWEEDE punt van het plan wordt herhaald wat Mitterrand in september al voorstelde: een intentieverklaring van Irak om zich uit Koeweit terug te trekken mag als een goed begin worden beschouwd. Parijs is wel gevoelig gebleken voor de kritiek die Mitterrands suggestie destijds opriep. De controle op de gewenste terugtrekking is in punt 3 nader gespecificeerd. Een tijdschema wordt geeist alsmede een spoedige en massale aanvang van de terugtocht.

In een scherpe afwijking van de resoluties van de Raad spreekt het Franse voorstel met geen woord over een herstel van de legitieme regering (van de emir). Al in september had Mitterrand Saddam Husseins op 12 augustus gesponnen draad opgenomen door te pleiten voor een democratische keuzemogelijkheid voor de bevolking van Koeweit. Maar beslissend was en is hoe een volksraadpleging te organiseren die niet vanuit Bagdad wordt gemanipuleerd. Vandaar onder meer dat resolutie 662 van 9 augustus (met Franse instemming) spreekt van de vastbeslotenheid van de Raad het gezag van de legitieme regering van Koeweit te herstellen.

In punt 5 spreekt het Franse voorstel in de vaagste termen over de toestand in Koeweit na een Iraakse terugtocht (of tijdens, want niets wordt gezegd over een tijdstip waarop de terugtocht moet zijn voltooid). Volgens dit punt moeten noodzakelijke maatregelen worden genomen, in samenspraak met de Arabische landen, teneinde alle onderhandelingen te bevorderen die het vredesproces versterken. Een vredesmacht in Koeweit zal volgens punt 3 door de secretaris-generaal met een beroep op Arabische landen worden samengesteld.

IN RUIL VOOR een Iraakse tegemoetkoming aan dit appel krijgt Bagdad de verzekering dat het niet zal worden aangevallen (punt 4). Bovendien beloven de leden van de Veiligheidsraad volgens punt 6 hun actieve bijdrage te leveren aan de oplossing van andere problemen in de regio, in het bijzonder het Israelisch-Arabische conflict en het Palestijnse probleem. Op een geschikt moment zal een internationale conferentie worden bijeengeroepen die zo goed mogelijk voor haar taak zal moeten zijn berekend.

De gebruikte formulering voor de internationale conferentie stemt nauwkeurig overeen met de formuleringen op dit punt zowel van de Amerikaanse regering als van de voorzitter van de Veiligheidsraad. Maar de Veiligheidsraad heeft in zijn resoluties bewust 'koppeling' tussen de kwestie-Koeweit en de Palestijnse kwestie vermeden opdat op geen enkele wijze de suggestie zou ontstaan dat agressie werd beloond.

WAAROM HEBBEN de Fransen deze 'extra mijl' afgelegd die hen op de grens van zo niet buiten het kamp van de anti-Saddam-alliantie heeft gebracht? De weerstand waarop zij zijn gestoten bij een meerderheid van de permanente leden van de Raad, inbegrepen de Sovjet-Unie, mag immers als een diplomatieke tegenslag van de eerste orde worden beschouwd, een tegenslag die bovendien was te voorzien. De schade aan de Franse diplomatie, aan de positie van de Europese landen, aan het gezag van de Veiligheidsraad en aan de samenhang binnen de anti-Saddam-coalitie is helaas aanzienlijk.