Veertien doden bij interventie leger; Actie Litouwen niet gelast door Moskou

MOSKOU, 14 jan. - De Sovjet-leiding in Moskou heeft geen opdracht gegeven tot gebruik van geweld in Litouwen. De ministers van binnenlandse zaken en defensie van de Unie, Pugo en Jazov, hebben dat vanmorgen in het parlement gezegd. De ministers voeden hiermee geruchten dat president Michail Gorbatsjov zijn greep op de macht in de Sovjet-Unie verliest.

Gorbatsjov heeft zich tot vanmiddag nog niet uitgelaten over de militaire actie in de Litouwse hoofdstad Vilnius. Bij de bestorming van het radio- en televisiegebouw, in de nacht van zaterdag op zondag, zijn hier volgens de lokale autoriteiten 14 doden en 120 gewonden gevallen.

De Sovjet-president verscheen vanmorgen voor het eerst weer in het openbaar nadat hij zich het gehele weekeinde opvallend afzijdig had gehouden. In de Opperste Sovjet droeg hij minister van financien Pavlov voor als opvolger van premier Ryzjkov. Het zwijgen van Gorbatsjov werd dit weekeinde al uitgelegd als symptoom dat de president het Sovjet-leger niet meer in de hand heeft.

De ministers Jazov en Pugo zeiden vanmorgen de interventie door het Sovjet-leger als zodanig te steunen maar ontkenden elke verantwoordelijkheid voor de doden en gewonden die zijn gevallen door toedoen van de militairen. Het leger zou hebben gehandeld in opdracht van een Comite van Nationale Redding dat zichzelf dit weekeinde tot wettig gezag in Litouwen heeft uitgeroepen. De ministers maakten niet duidelijk door wie dit comite is gevormd en of het wordt gesteund door Moskou.

De Russische president Boris Jeltsin is gisteren naar de Estse hoofdstad Tallinn gereisd om verdragen voor hulp en bijstand te sluiten tussen de drie Baltische republieken en de Russische Federatie, de grootste en machtigste Sovjet-republiek. Jeltsin had al eerder het geweld in Litouwen scherp veroordeeld. Dit weekeinde heeft hij de Russische militairen in het Sovjet-leger opgeroepen hun wapens neer te leggen en de Baltische republieken te verlaten.

De Litouwse parlementsvoorzitter Vytautas Landsbergis is er vanmorgen, na verscheidene mislukte pogingen in het weekeinde, in geslaagd te telefoneren met Gorbatsjov. Volgens Landsbergis hebben de beide leiders “standpunten uitgewisseld” maar zou Gorbatsjov geen mening hebben gegeven over het gebruik van geweld tegen demonstranten.

Pag. 4: .

Sovjet-leiding gaf geen opdracht tot geweld

Vanmorgen was het relatief rustig in Litouwen. Na onderhandelingen, onder leiding van een speciale onderzoekscommissie die de Federatieraad zaterdag naar Litouwen had afgevaardigd, zegde de militaire commandant van Vilnius gisteravond laat toe dat het gebouw van de Opperste Sovjet vannacht en vandaag ongemoeid zou worden gelaten mits parlementsvoorzitter Landsbergis de mensen zou oproepen de ingestelde avondklok te respecteren en naar huis te gaan. Landsbergis gaf daaraan gehoor. Ongeveer duizend mensen bleven het parlement vannacht niettemin bewaken. Maar het kwam niet tot een botsing met de militairen.

Het Comite van Nationale Redding had gisteren de noodtoestand afgekondigd. Het comite meldde gisterenmiddag via de centrale televisie de “macht” te hebben overgenomen omdat de regering-Landsbergis “de toestand in Vilnius en Kaunas (de tweede stad van het land) niet meer onder controle” had.

Het omroepkwartier in Vilnius werd zondagmorgen tussen twee en drie uur aangevallen door tanks en vervolgens bestormd door de parachutisten, die eerder in die week in Litouwen waren gestationeerd om recrutering van de dienstplichtige militairen die niet op appel waren verschenen begeleiden. Het leger schoot daarbij niet alleen in de lucht maar ook met scherp op de duizenden Litouwers die het gebouw fysiek probeerden te beschermen. Ten minste een man werd door een tank verpletterd. Een demonstrerende jongen zou in koele bloede zijn doodgeschoten. Ook in het gebouw kwam het tot schietpartijen.

In Riga, de hoofdstad van het naburige Letland, werden gisteravond door aanhangers van het Volksfront barricades opgeworpen rondom het parlementsgebouw. President Anatoli Gorbunovs, die altijd is gezien als een aanhanger van Gorbatsjov en ook de steun geniet van het Volksfront, heeft om de spanningen te temperen voor vandaag alle politieke krachten inclusief het door Russen en Moskou-communisten gedomineerde Interfront uitgenodigd in het parlementsgebouw om de mogelijkheden van een nieuwe coalitieregering te besprekingen.

Dat er in het Kremlin een machtsstrijd gaande is, kan niet alleen worden opgemaakt uit het lange tijd wegblijven uit de openbaarheid van Gorbatsjov maar ook uit het hoofdartikel in de partijkrant Pravda van vanmorgen. In het artikel wordt weliswaar de lezing vertolkt dat de regering-Landsbergis een “anti-sovjet” en dus “ongrondwettig” karakter had aangenomen en wordt tevens gewag gemaakt van het bestaan van het comite van nationale redding maar wordt met geen woord gerept over de verantwoordelijkheden op staatsniveau.

Pag. 9: Hoofdartikel

    • Hubert Smeets