LOTHAR SPATH; 'Cleverle' komt ten val

BONN, 14 jan. - Dienst- en vakantiereizen naar Martinique, Canada, Egypte, Maleisie, de Egeische Zee. Die maakte Lothar Spath, de gisteren afgetreden premier van de Duitse deelstaat Baden-Wurttemberg, sinds 1984 vooral op kosten van bevriende industrielen.

Als de 53-jarige premier alleen reisde had hij daarvoor zelfs een apart tweede paspoort, dat, treffend genoeg gezien zijn herkomst, op de naam 'Schwab' was uitgegeven. Voor de reis naar Martinique charterde de bevriende ondernemer Max Grundig zelfs voor 500.000 mark een Concorde.

Een van die vrienden wordt thans vervolgd wegens belastingfraude. In de loop van het vooronderzoek kwamen als aftrekposten gecamoufleerde betalingen voor reizen van de premier aan het licht. Fiscale ambtenaren in Stuttgart hielden en houden vol dat de premier noch zijn vriend op dit gebied “formeel” iets te verwijten valt. Aanvankelijk zag Spath zijn politieke bestaan dan ook niet in gevaar. Pas gisteren, na een 17 dagen durende perscampagne, waarin het weekblad Der Spiegel als te doen gebruikelijk een hoofdrol speelde, trad hij af.

De autodidact Spath, zoon van een magazijnmeester, hielp in een premierschap dat ruim twaalf jaar duurde het economisch succesverhaal van Baden-Wurttemberg schrijven. 'Das Cleverle' gold als een actieve technologie-freak die in directiekamers en met de man op straat dezelfde eenvoudige taal sprak. Maar, zoals de Frankfurter Allgemeine het voorzichtig formuleert, “in de loop van de jaren groeide met zijn populariteit ook een neiging tot arrogantie”.

Spath had het hoogtepunt van zijn politieke carriere in feite al achter de rug. In de zomer van 1989, dus voor de omwenteling in de toenmalige DDR begon, was hij met top-CDU'ers als Bondsdag-voorzitster Rita Sussmuth, minister Norbert Blum (sociale zaken) en Heiner Geissler, ex-secretaris-generaal van de partij, druk in de weer om kanselier Helmut Kohl afstand te laten doen van het partijvoorzitterschap.

Maar in september 1989, op een vrij kalm partijcongres in Bremen dat Kohl met succes vooraf had bewerkt, beten de prominente complotteurs hevig in het zand, het Hamburgse magazine sprak daarna smalend van Mochtegern-Revoluzzer. Spath, die nu 'Das Brutusle' als tweede bijnaam kreeg, werd zelfs (tijdelijk) uit het partijbestuur verwijderd.

In de Bondsrepubliek keken heel veel burgers en politici sinds 1949 om voor de hand liggende redenen liever niet om. Zij concentreerden zich vaak vooral op economische groei en materiele welvaart. Dat feit, alsook een veel kortere en veel minder diep doorleefde ervaring met het parlementair stelsel dan in, zeg, Groot-Brittannie en Nederland, heeft een soms weinig bewonderenswaardige politieke cultuur opgeleverd.

Politiek als beroep in zo'n welvarend land en het vermijden van de schijn des kwaads, dat blijkt bij de geldende politieke mores kennelijk af en toe te moeilijk. Dat gold ook voor de succesvolle Lothar Spath.

    • J. M. Bik