Landsbergis krijgt slapende Gorbatsjov niet aan de lijn

MOSKOU, 14 jan. - Om twaalf over vijf zondagochtend zit president Landsbergis nog in het parlementsgebouw van Litouwen. Het ultimatum van generaal Oeskoptsjik, de militaire commandant van het Sovjet-leger in Vilnius, is al ruim tien minuten verstreken. Maar de parachutisten zijn nog niet via helikopters op het dak geland om, zoals aangekondigd, niets minder dan de Opperste Sovjet zelf te ontruimen.

Landsbergis kan via de radio nog steeds het volk toespreken. 's Nachts is het radio- en televisiegebouw met geweld bezet, maar vroeg in de ochtend is de zender opeens weer in de lucht. Landsbergis drukt de Litouwers op het hart “rustig” te blijven om het “fascisme” niet te provoceren. Hij vraagt de Amerikaanse president Bush via de 'hotline' te intervenieren. En hij doet een dringend beroep op president Gorbatsjov: “Ik vraag u, hou er mee op, hou er mee op!”

Maar het staatshoofd is onbereikbaar. Niemand buiten het Kremlin weet waar hij is. Zaterdagmiddag heeft hij de Federatieraad, het orgaan waarin alle vijftien Sovjet-republieken zitting hebben, nog toegesproken. Hij heeft er een forse nederlaag geleden. De vertegenwoordigers van alle belangrijke republieken, de Russische leider Jeltsin voorop, hebben er de eerste gewelddadige interventie door het leger, vrijdag in Vilnius, afgekeurd. Ze hebben uit hun midden een delegatie samengesteld die onder leiding van de Armeense president Ter Petrosjan zelf poolshoogte moet nemen in Litouwen. Gorbatsjov heeft er volgens aanwezigen op zijn beurt bovendien toegezegd dat er geen geweld meer zal worden gebruikt. Hij zou het eens zijn geweest met de Federatieraad dat het conflict met “politieke middelen” moet worden beslecht.

Sindsdien is hij niet meer in het openbaar verschenen. De Litouwse gezant in Moskou, Egidius Bickauskas heeft hem 's nachts om drie uur in opdracht van Landsbergis nog proberen te bellen. Hij sliep, zei een secretaris in het Kremlin.

Gorbatsjov houdt zich vervolgens ook de hele zondag schuil. Hij verschijnt zelfs niet op de televisie om een verklaring af te leggen, wat vroeger bij minder verstrekkende gebeurtenissen toch gebruikelijk was. Alleen Jeltsin zou zondag met hem en met minister van defensie Jazov contact hebben gehad. En later op de avond spreekt ook Bush hem telefonisch. De Amerikaanse president heeft het op een persconferentie echter al ras niet meer over Gorbatsjov maar over “de leiders van de Sovjet-Unie”. Een omineus teken.

Wie heeft de opdracht voor het optreden van zaterdagnacht gegeven? Is Gorbatsjov zelf verantwoordelijk of is het buiten hem om gegaan? Elk antwoord op elke vraag impliceert dat de perestrojka voorbij is, zo luidt de redenering zondag op de Litouwse ambassade in Moskou. Wie heeft de macht in het Kremlin? Heeft Gorbatsjov zaterdag gelogen of heeft hij geen greep meer op zijn machtsapparaat? Er hangt iets in de lucht. Er is hoe dan ook sprake van een bikkelharde machtsstrijd, concluderen de Litouwers. En zij niet alleen.

Pag. 4: “Litouwers bedrogen”

    • Hubert Smeets