De Golfoorlog is allang begonnen

De tweede Golfoorlog staat niet op het punt uit te breken: zij is allang begonnen toen Saddam Hussein op 2 augustus Koeweit bezette. De Iraakse president kan die oorlog nog altijd winnen, op een manier die sommigen 'vrede' noemen.

Die overwinning komt binnen zijn bereik als hij op het allerlaatste moment alsnog zijn troepen uit Koeweit begint terug te trekken. Meer dan een half miljoen manschappen zijn niet in een dag of wat weg (de Sovjet-troepen bleken ook sneller Hongarije en Tsjechoslowakije in te kunnen dan er weer uit te komen) en pas na verloop van tijd zou doordringen dat niet heel Koeweit weer vrijkomt. Saddam zou de strategische eilanden Warba en Bubiyan en het hele, omstreden olieveld Rumailia kunnen houden, waarop hij allang zijn oog heeft laten vallen.

Dat is natuurlijk niet in overeenstemming met de resoluties van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties over de kwestie-Koeweit. Maar slaat de geallieerde macht die zich in het Golfgebied heeft verzameld het Iraakse leger dan alsnog uit die laatste bolwerken?

Zonder enige twijfel zou dat niet gebeuren. In diverse landen die van de anti-Iraakse coalitie deel uit maken wordt al geruime tijd min of meer verhuld gepleit voor zulke 'Koeweitse' concessies aan Irak, om Saddams gezicht te redden. De meesten zeggen dat pas over die concessies mag worden 'onderhandeld' als het Iraakse leger heel Koeweit heeft ontruimd, maar het zal velen te ver gaan om te gaan vechten alleen omdat de volgorde is omgedraaid.

Irak kan zo zijn kustlijn aanzienlijk uitbreiden en zijn strategische positie in de regio versterken. Tegelijk zou Saddam zijn aanzien in het gebied vergroten: hij heeft toch maar de hele wereld het hoofd geboden. Intussen perfectioneert hij zijn chemische en biologische wapens en bouwt hij rustig door aan superkanon en atoombom, die hij volgens de meeste experts toch wel binnen enkele jaren heeft, controle door het Internationaal Atoom Energie Agentschap of niet. Omdat hij ook zonder Koeweit al de op een na grootste oliereserves in de wereld heeft - en omdat hij een machtig man is - stromen buitenlandse bedrijven en regeringen weer toe om de gevolgen van het huidige handelsembargo, met name op bewapeningsgebied, weer ongedaan te maken (verscheidene Duitse bedrijven worden ervan beschuldigd zelfs nu te leveren, in weerwil van het embargo; diezelfde Duitse bedrijven die voor de huidige crisis Irak chemische en andere wapens leverden).

En dan na een jaar of twee - zo veel zat er ook tussen het staakt-het-vuren in de eerste Golfoorlog ('80 tot '88), Saddams oorlog tegen Iran, en het begin van zijn oorlog tegen Koeweit - valt hij Iran weer binnen om 'het Perzische rijk op te breken', zoals hij in de jaren tachtig heeft beloofd, of Koeweit, of Saoedi-Arabie, om een eind te maken aan het 'goddeloze' bewind daar.

Zouden de Westerse legers dan terugkeren? De vorige keer dat Irak Iran binnenviel, probeerden de Verenigde Staten hun wapenembargo tegen Teheran af te dwingen.

Er is nog een andere mogelijkheid. Israel, dat door zijn geringe oppervlak uiterst kwetsbaar is, wacht niet af en besluit Iraks belangrijkste wapen en wapenbouwinstallaties te vernietigen. Het is zeker dat in dit en voorgaande gevallen de instabiliteit in het gebied groot zal zijn, en trouwens voor er iets gebeurt ook al: de instabiliteit van de angst, de angst voor een oppermachtig Irak.

Waarschijnlijk doelend op Franse suggesties over concessies aan Irak waarschuwde president Bush vorige week: “Ik weet dat de druk groeit om Saddam enige middelen te bieden om zijn gezicht te redden of om een terugtrekkig te accepteren die minder dan onvoorwaardelijk is. Het gevaar van deze koers zou iedereen duidelijk moeten zijn. De prijs van vrede nu op Saddams voorwaarde zal vele malen worden betaald, met grotere opofferingen en groter leed. Saddams macht zal slechts groeien, samen met zijn trek in verdere veroveringen.”

Precies om deze reden waarschuwt Iran, dat niet van Amerikaanse sympathieen kan worden verdacht, dat Irak geen enkele gebiedsuitbreiding mag worden toegestaan. En daarom wilden de Saoediers de Algerijnse president en beroepsbemiddelaar Chadli Benjedid vorige maand niet eens toelaten toen hij alsnog probeerde een Arabische oplossing aan de man te brengen (wat dat ook moge wezen: een Iraakse? Een Koeweitse? Een Libische? Een Palestijnse? ). Deze landen weten dat zij als eerste aan de beurt zijn voor zijn derde Golfoorlog als Saddam gratie krijgt. En Israel zal in geen geval territoriale concessies willen doen aan de Palestijnen, als Irak als een dreigende macht op de achtergrond staat. De Amerikaanse druk daartoe zal onder die omstandigheden ook niet erg groot zijn.

Is het denkbaar dat dit scenario te somber is? Is er een mogelijkheid dat Saddam lering trekt uit de manier waarop de wereld heeft gereageerd op zijn oorlog tegen Koeweit? Dat hij, als hij zich toch nog terugtrekt, zich voortaan als een verantwoordelijk lid van de wereldgemeenschap gedraagt, de ontwikkeling van massavernietigingswapens stopzet, zijn expansionistische dromen niet meer in daden omzet en zelfs - maar dat is tot dusverre in dit conflict eigenlijk niet aan de orde geweest - zijn binnenlandse terreurbewind versoepelt?

Saddams carriere geeft geen enkele aanleiding om optimistisch te zijn. Wie zijn geschiedenis en die van zijn land beschouwt ziet een meedogenloze gewelddadigheid, een bereidheid alle beschikbare wapens te gebruiken en een voortdurend streven de eigen orde te verbreiden. Niet toevallig hebben de historische heersers aan wie Saddam zich graag spiegelt - Sargon, Hammurabi en Nebukadnezar - een brute veroveringsdrang gemeen. Natuurlijk is er ook pragmatisme, maar dat komt slechts tot uiting in tactische terugtrekkingen om later harder toe te slaan. Saddam was pragmatisch toen hij zich in 1975 aan de eisen van de sjah onderwierp, maar pakte in 1980 terug wat hij vijf jaar tevoren had weggegeven. Hij eiste territoriale concessies van Koeweit, tot de eerste Golfoorlog uitbrak en hij de financiele steun van de emir nodig had. Toen de emir vervolgens bij een shi'itische aanslag werd gewond, belde Saddam dagelijks op om te vragen hoe het met hem ging. Saddam heeft het Westen altijd als slap gezien, hij heeft humanitaire waarden als zwakheid uitgelegd. In zijn werkelijkheid zijn er geen mensenrechten - daarvan getuige rapporten van Amnesty International en Middle East Watch die met elkaar in gruwelijkheid wedijveren -, bezorgdheid om verlies van mensenlevens deelt hij niet, zo leert de oorlog tegen Iran.

Als hij zich niet op het laatste moment uit Koeweit terugtrekt, zal dat zijn omdat hij tot de onjuiste conclusie is gekomen dat dat Westen er uiteindelijk toch voor zal terugdeinzen willens en wetens bloed te vergieten. Of omdat hij denkt dat Westen zodanige verliezen te kunnen toebrengen dat het de strijd staakt - zei hij niet in juli van dit jaar, vlak voor zijn invasie van Koeweit, tegen de Amerikaanse ambassadeur Glaspie: “Uw maatschappij is er een die niet tienduizend doden kan accepteren in een slag” ?

Misschien is het maar beter als hij inderdaad die misrekening maakt. Als Bush geweld moet gebruiken zullen Iraks militaire installaties zonder twijfel zodanig worden getroffen dat een derde Golfoorlog binnen afzienbare tijd onmogelijk wordt. Het machtsevenwicht in het Midden-Oosten wordt hersteld, omdat de overblijvende landen met leiderschapsambities of te weinig volkrijk zijn om die ambities waar te maken (Saoedi-Arabie, Syrie) of er economisch te slecht aan toe zijn (Iran, Egypte en opnieuw Syrie). Juist dat maakt althans beweging in de richting van een oplossing voor de Palestijnse kwestie mogelijk. De Iraakse bevolking zal een zware prijs moeten betalen - maar doet zij dat al niet dagelijks aan het terreurbewind van Saddam Hussein?

    • Carolien Roelants