'Voor een plas olie? '; Stemmen over de oorlog

Hoe ernstig de aanleiding ook was, voor gebruikers van de media was het geen vervelend weekje. Kranten, radio en televisie - en dan vooral de Engelse en Amerikaanse - bedienden hun clientele met grote toewijding. Wat hadden zij voor opmerkelijks te bieden, afgezien van de dramatische toespraken van Baker, Aziz en Bush? Ex-politici, ex-generaals, historici, een ex-president en zijn vrouw, de onbekende soldaat ('Let's just do it') en woede in een Hilversumse radiostudio: “ Dat is zo'n ontzettende klote-opmerking!”

Een bloemlezing in chronologische volgorde.

MAANDAG 7 JANUARI

Mark Eyskens (minister van Buitenlandse Zaken van Belgie): Ik herinner me toch een vergadering van de NAVO begin september. Daar werd ons gezegd: binnen drie maand gaat men dat embargo voelen, de instorting zal er komen. Aanvankelijk werd het embargo voorgesteld als zeer efficient. De enige die ons iets anders is komen zeggen, was de minister van Buitenlandse Zaken van Israel. Die was van in het begin kategoriek: forget it, zei hij. Maar dat was zo radicaal geformuleerd dat we er geen geloof aan hechtten.

(De Standaard)

Paul Fussell (oorlogsveteraan, literair historicus en publicist over oorlogen): Bommen laten vallen op mensen vanaf 40.000 voet hoogte is iets heel anders dan jonge jongens recht in het gezicht schieten. Aan het ene kun je gemakkelijker wennen dan aan het andere. Maar waar alle soldaten aan lijden als ze een beetje nadenken, dat is schuld. De maatschappij zegt dat ze niet hoeven te lijden onder de moorden die ze hebben gepleegd, maar zij vinden dat ze er wel onder moeten lijden. Het doden van mensen is niet alleen een fysieke, maar ook een mythische operatie. Zelfs als je land zegt dat je er nog veel meer moet doden, dan nog besef je dat je een agent van de duivel bent, dat je aan de kant van de dood staat in plaats van aan de kant van het leven. En daaronder moet je voor de rest van je leven lijden. Je probeert er een persoonlijke betekenis in je eigen termen voor te vinden.

Interviewer: Beseffen mensen hoe dergelijke oorlogen kunnen escaleren?

Fussell: Ik denk het niet, anders zouden ze niet zo rustig blijven onder het begin van deze oorlog. Wat je bij elke oorlog merkt: zo makkelijk het is om hem te beginnen, zo moeilijk is het om hem te beeindigen. Hoe weten we wanneer hij voorbij is? In de Tweede Wereldoorlog wisten we het, omdat Duitsland volkomen verwoest was en de meeste militaire leiders dood waren. En de Japanners aanvaardden de capitulatie. Maar wie zal zich nu overgeven? Hoe zal deze oorlog zich nu over het Midden Oosten verspreiden? Wie zullen er wel niet allemaal bij betrokken worden? Dat soort vragen houdt mensen bezig die zich bewust zijn van de oorlogen in deze eeuw.

Interviewer: Zou deze oorlog kunnen leiden tot nieuwe oorlogen, zoals de Eerste Wereldoorlog uiteindelijk de weg plaveide naar Hitler?

Fussell: Daar ben ik zeker van, omdat oorlogen altijd het kwaad bevorderen.

Interviewer: Maar wat moeten we van de oorlog leren?

Fussell: Wat de grote Amerikaanse cartoonist Bill Molden heeft gezegd over de Tweede Wereldoorlog: 'Wat we van de oorlog leren is: how much blood can come out of a human body? ' Wat we ook van oorlog leren, is het intense talent voor dwaasheid van het menselijke ras. Sorry, dat het zo somber klinkt.

Interviewer: Dit zijn pacifistische argumenten. Een regering heeft te maken met de realiteit.

Fussell: Ik vind dat nog lang niet alle mogelijkheden zijn uitgebuit om druk op Irak uit te oefenen. Je kunt hun bezittingen in het buitenland in beslag nemen en hun landgenoten buiten Irak gevangen zetten. Wat nu gebeurt, is dat twee leiders elkaar ophitsen met retorische argumenten waar ze tenslotte zelf in gaan geloven.

(BBC-tv, Behind the headlines)

Ted Koppel (hoofdredacteur ABC tv-magazine Nightline): Misschien is de houding van Bush in de Golfcrisis te verklaren als een reactie op een van de onzinnige etiketten, die hem in de verkiezingsstrijd van 1988 zijn opgeplakt. Iedereen noemde hem toen een zwakkeling. Dat bleef aan hem kleven en was erg pijnlijk voor hem, omdat hij bekend stond als een oorlogsheld, een vechter die nooit voor een confrontatie is teruggedeinsd. Heeft Bush daarom besloten om tegenover de hele wereld te bewijzen, dat Saddam Hussein hem niet ongestraft modder in het gezicht kan gooien? Ik hoop van niet, maar ik ben er niet zeker van. Zulke media-ervaringen hebben vaak een duurzame werking, die niet altijd te overzien is.

(Der Spiegel)

Harry Power (Engelse reservist): Als andere mensen naar de Golf willen, laat ze gaan. Ik ga niet. De mensen mogen me geen lafaard noemen. Als Saddam Hussein ons land zou aanvallen, zou ik wel vechten. Maar ik woon niet in Arabie, ik ben geen Arabier. De Golf is geen Britse oorlog. Als de Amerikanen er willen vechten, moeten zij dat weten.

Paul Beaver (defensie-journalist): Als je ervoor getekend hebt om soldaat te worden of als je reservist bent geworden, dan weet je dat je gevraagd kan worden om de belangen van Groot-Brittannie te dienen.

Presentator: Power heeft inmiddels na juridisch advies besloten toch aan de oproep gehoor te geven.

(BBC-Worldservice)

DINSDAG 8 JANUARI

Larry King: Denkt u dat uw man op dezelfde manier zou hebben gereageerd als president Bush?

Nancy Reagan: Oh... Larry, daar ga ik geen antwoord op geven.

King: Misschien zal hij er eerder op antwoorden.

Nancy: Ik betwijfel het...

King: Houden ze hem op de hoogte?

Nancy: Ze hebben het natuurlijk erg druk... eh...

King: Gaat de telefoon vaak? Belt Washington?

Nancy: Eh... soms...

King: U ontwijkt de vraag.

Nancy (lachend): Ja, dat weet ik.

King: In deze kwestie bellen ze niet veel?

Nancy: Nee, niet veel.

King: Zit dat u dwars?

Nancy: Ik denk dat het voor beide kanten goed zou zijn als er meer contact was... maar ik geloof niet dat we hierover moeten beginnen.

(CNN, talkshow Larry King)

Premier John Major tegen de Engelse troepen: Ik hoor dat men tevreden is over het eten. Het is prima, maar het hangt af van de kok, zegt men. Mij lijkt het beter dan het eten in het Lagerhuis.

(BBC-tv-journaal)

Henry Kissinger: Ik verwacht dat Saddam Hussein morgen aan het einde van de dag zal buigen. Ik zie voor hem geen voordelen in een oorlog. Daarom zullen de besprekingen van morgen vermoedelijk leiden tot een serie voorstellen die de oorlog kunnen voorkomen. Het zou heel irrationeel zijn van Irak om nu een oorlog te beginnen, terwijl het alternatief is dat Irak zijn militaire kracht in de Golf kan behouden als het Koeweit verlaat.

Het zal heel moeilijk zijn voor ons om daar een antwoord op te geven, zeker als de Amerikanen de Golf hebben verlaten. Er zal dan een veiligheidssysteem moeten komen met buitenlandse legerkrachten om een herhaling van de gebeurtenissen te voorkomen. Wat mij bezorgd maakt, is dat deze troepen en de landen waar zij verblijven bestookt zullen worden met radicale propaganda en zelfs aangevallen kunnen worden.

(BBC-tv, Newsnight)

Engelse soldaat: Je moet doen wat je moet doen en waarvoor je wordt betaald. Die onderhandelingen zijn tijdverspilling. Als het op niets uitloopt, gaan we er tegenaan. Let's just do it.

Interviewer: Zijn jullie ervan overtuigd dat je zult winnen?

Soldaat: Natuurlijk. Wij zijn het best getraind, het best uitgerust en wij hebben de beste mensen. Wij zijn in alles het best.

(BBC-tv, Newsnight)

Interviewer: Wordt het een snelle oorlog? Met weinig doden?

Dela Billiere (Engelse luitenant-generaal): Wat verstaat u onder een snelle oorlog?

Interviewer: Dagen in plaatsen van weken of maanden?

Dela Billiere: Ik denk in weken, en zeker niet in maanden. Het aantal doden en gewonden moeten we beperkt kunnen houden als we goed vechten en de luchtsteun optimaal is. Ik wil dit nog benadrukken: dat het zowel van generaal Schwarzkopf, die ik dagelijks ontmoet, als van mij de belangrijkste zorg is om het aantal doden zo laag mogelijk te houden. Ik ben er volkomen zeker van dat Irak een zeer zware nederlaag zal lijden als het zich niet terugtrekt.

Interviewer: Hebt u op dit moment een aanvalsplan?

Dela Billiere: Ja.

(BBC-tv, Newsnight)

John Simpson (correspondent in Bagdad): De Irakezen zullen niet met een aantal serieuze voorstellen komen, ze zullen alleen de indruk van flexibiliteit willen wekken: alles kan besproken worden, als de bedreiging tegen hen maar ingetrokken wordt. Ik denk dat er een oorlog komt. De belangrijke verandering die hier heeft plaatsgevonden, de afgelopen maanden, zit 'm in de bereidheid om de mogelijkheid van een Amerikaanse aanval onder ogen te zien. Er is het geloof gegroeid dat ze zoiets kunnen doorstaan. En dat geldt zeker voor de autoriteiten.

Ik geloof niet dat sancties zullen werken. Ze zouden nog zo lang moeten duren dat de coalitie tegen Irak uiteen zal vallen. Er zullen prive-deals gemaakt worden, er zullen landen zijn die met Irak gaan onderhandelen. Sancties zijn nooit een serieuze optie geweest om Irak onder de duim te krijgen.''

(BBC-tv, Newsnight)

Interviewer: Werken sancties?

Douglas Hurd (Britse minister van Buitenlandse Zaken): Ze kunnen mensen demoraliseren, maar het belangrijkste doel bereik je er niet mee: voldoende druk uitoefenen om de agressie te keren. We hebben met een dictator te maken die het niets kan schelen of zijn volk lijdt. Het gaat hem om zijn militaire machine. Er zijn geen aanwijzingen, ook niet in de nabije toekomst, dat sancties tekorten zullen veroorzaken die deze militaire machine kunnen verzwakken.

Interviewer: Dat wisten we toch toen we tot sancties besloten?

Hurd: Het was niet zeker.

Interviewer: De eerste verantwoordelijkheid van een regering is de veiligheid van haar burgers.

Hurd: We moeten de dingen tegen elkaar afwegen. De reden dat wij in onze opstelling vastberadener zijn dan veel andere landen, is dat onze geschiedenis vol kwellingen zit. We hebben deze fout eerder gemaakt.

Interviewer: Zou u willen dat uw zoon sneuvelde voor een niet-gekozen regering in Koeweit?

Hurd: Wij hebben een systeem van vrijwillige soldaten, dus deze mogelijkheid doet zich niet voor... Een dictator heeft een kleinere staat vernietigd. De wereld die uit naties bestaat, is niet meer veilig als die daad niet wordt teruggedraaid.

(BBC-tv, Newsnight)

Wim Kayzer: Een concrete vraag aan de heer Berkhof (generaal buiten dienst): hij gaat naar de Golf. U krijgt de opdracht om een granaat af te vuren op een dorp in Irak. Het gevolg is dat dan een aantal kinderen wordt doodgeschoten uit naam van wat u net niet heeft kunnen uitleggen.''

Piet Vroon: Een plas olie.

Kayzer: Ik begrijp dat niet. Weerzinwekkend.

Berkhof: Dan mag u blij wezen dat een aantal Amerikanen dat in 1945 wel deden.

Kayzer: Dat is zo'n ontzettende klote-opmerking. Wij schieten die granaat af uit ons eigen belang, en dat heeft echt geen flikker te maken met wat er in 1945 gebeurd is in Hiroshima en Nagasaki.

Berkhof: U redeneert niet geheel zindelijk. U doet net of je alle omstandigheden kunt overzien en het antwoord is uiteraard: nee. Als ik opdracht geef om granaten af te vuren, dan is niet in alle omstandigheden te voorkomen dat daar bij burgers worden geraakt. Er vallen zaken.

Stan van Houcke: Doden, bedoelt u.

Berkhof: Doden, goed. Maar dat is nog geen oorlogsmisdaad. Ik ga niet per definitie op burgers schieten.

Kayzer: Ik veeg er mijn reet mee af. Op het moment dat je weet dat je onschuldigen om zeep brengt, moet je jezelf de vraag stellen of je daartoe bereid bent. Of het leven dan nog zinvol is.

Vroon: Ja, terwille van dit belang: Een plas olie.

Berkhof: Niet alleen een plas olie.

Van Houcke: Waar is die oorlog dan om? Niet om het internationale recht.

Berkhof: Er spelen meer factoren een rol en een ervan is inderdaad het internationale recht.

Van Houcke: Indonesie heeft Timor geannexeerd, Israel heeft Jeruzalem en de Golan-hoogte geannexeerd, China heeft Tibet geannnexeerd, en daar heb ik u nooit over gehoord.

(VPRO-radio, God zij met ons)

WOENSDAG 9 JANUARI

20.30 Ralph Begleiter (World Affairs Reportment CNN): Dit was de meest negatieve ontmoeting in mijn diplomatieke carriere als verslaggever. Ik ben er emotioneel van. We hadden er allemaal meer van verwacht, omdat de besprekingen zo lang duurden...

20.50 Wolf Blitzer (Military Affairs Correspondent CNN): Ik hoor nu net dat mogelijk de nationale noodtoestand wordt uitgeroepen, zodat het Pentagon de bevoegdheid krijgt om een miljoen reservisten op te roepen. Het is een nieuwe aanwijzing, hier op het Pentagon, dat de Verenigde Staten afstevenen op een oorlog.

20.55 Jan Hopkins (beurscorrespondent): Zweepslagen, zo kun je het noemen op de financiele markt. De Dow Jones was veertig punten omhoog toen de ontmoeting vanmorgen begon en toen het optimisme groeide. Maar de Dow viel onmiddellijk nadat minister Baker begon te spreken. De Dow is nu 24, 5 punt omlaag. Een ongelooflijke val. Ook de oliemarkt staat op zijn kop. De olie is nu met 1.18 dollar omhoog gegaan.

21.00 Presentator: Het Iraakse nieuwsagentschap heeft bekendgemaakt dat Saddam Hussein heeft gezegd dat de Amerikanen in hun eigen bloed zullen zwemmen als er een oorlog uitbreekt.

(CNN)

Denis Healey (Britse ex-minister van defensie): Cheney, de Amerikaanse minister van defensie, zei een maand geleden dat als wij bij sancties bleven het omstreeks Pasen heel moeilijk zou zijn voor de Irakezen om hun luchtmacht op peil te houden. En binnen negen maanden zouden ze ook problemen krijgen met de reserve-onderdelen voor hun tanks. Dit was de opvatting van het hele Amerikaanse establishment totdat president Bush op 8 november besloot de Amerikaanse strijdkrachten in de Golf te verdubbelen.

Mijn advies: laat het bij sancties, omdat een oorlog de olieprijs zal doen stijgen, een ineenstorting van het Amerikaanse banksysteem kan veroorzaken en een wereldwijde recessie zal veroorzaken - afgezien van alle politieke consequenties: ondermijning van alle pro-westerse regeringen in het Midden Oosten [... ] Als de Amerikanen de oorlog uitvechten op de manier die nu in de Amerikaanse kranten beschreven wordt, dan zal jarenlang boven het lijk van Irak worden gevochten door Syrie, Turkije en Iran. Iedereen die denkt dat zij beter zijn dan Saddam Hussein, moet zijn hersens laten nakijken.

(BBC-tv, Newsnight).

DONDERDAG 10 JANUARI

Donald Rumsfeld (ex-minister van defensie van de Verenigde Staten): Ik heb Saddam Hussein ontmoet. Hij is geen gek, hij weet wat macht is, en ik verwacht dat hij bij het naderen van de deadline zal inzien dat het in zijn belang is om toe te geven. Het heeft mij verbaasd dat men hoopte dat er iets zou komen uit de bespreking in Geneve. Als Saddam Hussein van mening verandert, doet hij dat niet via Aziz, maar zal hij het zelf doen via andere Arabische naties of via de Verenigde Naties.

(CNN)

Interviewer: Wat drijft Saddam Hussein?

President Mubarak van Egypte: Ik kan het niet begrijpen. Waarom doet hij dit? Hij had geld nodig. Misschien heeft hij daarom Koeweit bezet.

Interviewer: Denkt u dat hij nog zal terugtrekken?

Mubarak: Dat kan ik niet zeggen. Ik heb vijf maanden lang hardnekkig geprobeerd om de gevaren aan hem uit te leggen. De militaire mogelijkheden van de geallieerden vergeleken met zijn mogelijkheden. Het antwoord was: nasty words against me. Ik bleef het allemaal herhalen tot twee dagen geleden. Ik zond hem opnieuw een boodschap, probeerde te helpen omdat ik het ergste vrees voor de mensen van Irak. Ik vertelde hem dat de situatie erg gevaarlijk is en dat hij een beslissing moest nemen om de komende problemen te vermijden.

Interviewer: Vindt u dat de landen die Irak hebben geholpen bij de opbouw, nu ook deze situatie moeten oplossen?

Mubarak: Ja, al die landen die met allerlei technische uitrusting Irak hebben geholpen, moeten dit probleem zelf oplossen.

(CNN)

Presentator Pat Buchanan: Zal Frankrijk aan de zijde van de Amerikaanse troepen zijn als deze eventueel op 16 januari Irak aanvallen?

Jacques Andreoni (Frans ambassadeur bij de VN): Jazeker.

Buchanan: Heeft Frankrijk in dat geval geen spijt van al die vliegtuigen die het aan Irak heeft verkocht en waarmee dan de eigen troepen worden bestookt?

Andreoni: Wij waren niet de enigen die ze hebben verkocht. Sterker nog: andere landen, waaronder de Verenigde Staten, hebben er in die periode op aangedrongen dat we er nog meer zouden verkopen.

(CNN, Crossfire)

VRIJDAG 11 JANUARI

Larry King: Waarom heeft u destijds Irak gesteund?

Ex-president Ronald Reagan: Wij wisten toen niet zoveel over hem als we nu weten. Zijn tegenstander was Iran en Khomeiny, en hoewel wij officieel neutraal waren, kun je het niet helpen dat je degene die Khomeiny bestrijdt als the right guy beschouwt.

King: Moet het Congres nu debatteren?

Reagan: De discussie in het Congres helpt Saddam Hussein. Ons congres moet een resolutie aannemen dat men achter president Bush staat als hij al dan niet militaire actie onderneemt. We moeten af van een situatie die de koppigheid van Saddam Hussein zal versterken.

(CNN, Larry King)

Wolf Blitzer: Er is een algemeen verbreid gevoel in het Pentagon dat het leger voorbereid is op een aanval. Dat elk VS-offensief begint met een luchtaanval, twee weken later gevolgd door de landstrijdkrachten. Er is elke dag een groeiend zelfvertrouwen, hier in het Pentagon.

(CNN)