Sjiek Meulenhoff en Co. samen met geldbelust Malherbe; Het onverzoenbare verzoend; Bij Malherbe waren winstcijfers vanaf het begin het belangrijkst

AMSTERDAM, 12 JAN. De voorgenomen overneming van de Malherbe door Meulenhoff heeft in uitgeverskringen grote verbazing gewekt. Beide bedrijven stonden voor twee onverzoenbare manieren van uitgeven.

Het aan de Amsterdamse Herengracht gevestigde Meulenhoff en Co is een bijna honderd jaar oude uitgeverij die zich vooral toelegt op het maken van kwaliteitsboeken. Ze is een van de laatste grote zelfstandige boekuitgevers, heeft een naam te verdedigen op het gebied van kunstboeken, binnen- en buitenlandse literatuur en educatieve uitgaven.

De uitgeversgroep Malherbe, verspreid over verschillende plaatsen in Nederland en Belgie, bestaat pas enkele jaren en omvat een zeer gevarieerde verzameling uitgevers. Geen van hen heeft de allure van de beoogde partner bereikt.

Oprichter en enig eigenaar van de groep, de 48-jarige Rene Malherbe, is van huis uit een electrotechnicus. Zijn eerste stappen in de branche zette hij pas in 1974, met de oprichting van M en P Boeken. Dit was een bedrijfje dat aanvankelijk slechts enkele in Duitsland gekocht copyrights exploiteerde. “Ik ben wel eens uitgemaakt voor een cultuurbarbaar”, zei hij vorig jaar tegen deze krant, “maar ik trek me dat niet aan. Wat voor mij telt, is het succes van de groep en de manier waarop we met onze werknemers en auteurs omgaan.”

De ontwikkeling van de beide uitgevers verliep de laatste jaren tegengesteld. Meulenhoff kreeg de afgelopen jaren in de algemene tak enkele pijnlijke tegenvallers te verwerken, waardoor deze afdeling moest inkrimpen. De uitgave van kunstboeken werd beperkt en vijf personeelsleden moesten verdwijnen. Tegelijk groeide Malherbe sterk, met name door de aankoop van veel noodlijdende uitgeverijen. In 1984 werd Unieboek overgenomen, met de onderdelen Agathon, De Haan en Wereldvenster. Later volgden De Boekerij, Manteau, de Standaard en A. W. Bruna.

Daardoor streefde Malherbe Meulenhoff ruimschoots voorbij. Malherbe wordt nu, met een omzet van 140 miljoen, bijna tweemaal zoveel als Meulenhoff, beschouwd als grootste uitgever van publieksboeken. Slechts een klein deel van de omzet heeft betrekking op literatuur. Het merendeel betreft non-fictie, kookboeken, tuinboeken en talencurussen, en ontspanningslectuur van schrijvers als Konsalik, Harold Robbins en Toon Hermans.

De kracht van Rene Malherbe schuilt volgens insiders in zijn kostenbeheersing en zijn goede distributie. Terwijl Meulenhoff zijn boeken vooral slijt aan een beperkt aantal goede boekhandels in de Randstad, dringen de boeken van Malherbe door tot in de verste hoeken van Nederland en Belgie.

Kenmerkend voor de Malherbe-fondsen is dat ze betrekkelijk weinig arbeidsintensief zijn. Ondanks zijn hogere omzet heeft hij minder mensen in dienst dan Meulenhoff. Bij Malherbe zet een personeelslid gemiddeld bijna 700.000 gulden om, bij Meulenhoff is dat ongeveer 300.000 gulden. Het verschil heeft voor een deel te maken met het soort uitgaven; kwaliteitsboeken vragen meer aandacht, en de Randstad heeft meer goed opgeleide lezers.

Ook de bedrijfsculturen verschillen. Bij Meulenhoff was het maken van winst lange tijd ondergeschikt. De aandeelhouders van het bedrijf, waarvan de Perscombinatie (uitgever van Parool, Trouw en Volkskrant) de grootste is, stelden in de eerste plaats ideele doelen. Bedrijfresultaten waren van secundair belang.

Gevolg hiervan was dat relatief veel verliesgevende literatuur, zoals poezie en moeilijk verkopende buitenlandse auteurs, kon worden uitgegeven. Bij Malherbe waren vanaf het begin de winstcijfers het belangrijkste. Er werd scherp op de verkoopmogelijkheden gelet. Onderdelen die niet goed liepen, werden gesaneerd.

Toch waren er, voor wie goed keek, signalen dat de beide uitgevers geleidelijk naar elkaar toegroeiden. Bij Meulenhoff is, vooral onder druk van de verliezen in de algemene poot, een sterker kostenbewustzijn ontstaan. De literair georienteerde directeur Van Krevelen is, naar verluidt, binnen het bedrijf wat op de achtergrond geraakt, redacteuren kunnen niet langer hun hobbies uitleven. Tegelijkertijd heeft Rene Malherbe zich meer tot traditionele uitgever ontwikkeld. Opvallend is dat hij een jaar geleden plotseling uitgeverij Prometheus, een sterke literaire tak, binnen zijn groep introduceerde. Directeur hiervan werd voormalig Bert Bakker-redacteur Mai Spijkers, die erin slaagde binnen enkele maanden een indrukwekkend algemeen fonds van de grond te krijgen. Meulenhoff moet daar wel eens met jaloerse blik naar hebben gekeken.

    • Reinjan Mulder