Onbestemde angsten

De paniek duurde een dag of tien. Ook de kranten gaven uiting aan dit gemoed. Instructies van de Bescherming Burgerbevolking (Haga) vulden hele pagina's. Merendeels zijn het aanwijzingen voor een conventionele oorlog. Sla voedsel in, maak schuilkelders schoon en kijk verbanddoos, brandblusapparaat na, leg identiteitspapieren klaar, een stapeltje kleren, inentingsboekje, leesbril, luiers en zo voort. Hoe het huis te verduisteren, luister voortdurend naar de radio (zorg voor batterijen, kaarsen, vuilniszakken), houd contact met de buren. Naast tientallen van dit soort 'tips', zijn er globale instructies ingeval er met gas wordt aangevallen (maak een kamer in uw huis gereed door kieren met tape af te dichten, zet voedsel in hermetisch sluitende verpakking klaar).

In de daaropvolgende weken woedt het debat tussen politieke en militaire deskundigen. Wat voor mogelijkheden heeft Irak, zal het Israel aanvallen en vergelding riskeren? Opmerkelijk is wel, dat Irak's militaire potentieel telkens naar boven wordt bijgesteld. De rust onder de bevolking wordt er ogenschijnlijk niet door verstoord.

Ook als er midden oktober begonnen wordt met de landelijke distributie van beschermingspakketten tegen een gifgasaanval. Na een week zijn er door Haga een miljoen uitgedeeld. De operatie verloopt heel kalm. Naar gelang de samenstelling van een gezin zitten er gasmaskers in voor de volwassenen, voor kinderen een plastic muts met batterij-aangedreven ventilator en voor baby's een wieg in plastic omhulsel. Er zijn atropine-injecties, in verschillende dosering voor drie leeftijdsgroepen en een bus met ontsmettingspoeder.

De pakketten moeten op een koele plaats bewaard worden en mogen onder geen beding worden opengemaakt, voordat het signaal daartoe wordt gegeven. Het is een probleem. In de ingezonden brievenrubrieken zijn mensen bezorgd over het feit dat de pakketten verzegeld zijn meegegeven. Stel dat er ergens een lek zit, of een masker in een verkeerde maat is ingepakt. Je komt daar dan pas achter als het in feite al te laat is. Anderzijds zijn er al ongelukken gebeurd met kinderen, die uit een opengemaakt pakket zichzelf een atropine-injectie hebben toegediend. Na enige weken blijken er te weinig van de (dure) plastic kindermutsen te zijn. Het tekort wordt opgevuld met gewone gasmaskers, voorzien van een ventilatortje. Aankoop en distributie kosten de staat zo'n half miljard gulden.

In oktober verschijnen wederom pagina-grote stukken of zelfs hele krantebijlagen met instructies, nu allemaal gewijd aan de voorzorgsmaatregelen bij een gifgasaanval en, in vraag-en-antwoord vorm, gedetailleerde aanwijzingen voor het gebruik van de beschermingsuitrusting.

Wat doen de mensen? Het is onduidelijk. Hoewel de meesten hun pakket hebben opgehaald, laten zij het hierbij. Men wil niet geloven in een Iraakse aanval, en al helemaal niet in gifgas. Het is bekend, dat de beschermingsuitrusting niet tegen alle gassen effectief is. Hij is in eerste instantie bedoeld tegen zenuwgas en niet tegen het minder gevaarlijke mosterdgas. Nog zoiets: moet men bij alarm de schuilkelders in, zoals bij een conventioneel bombardement? Of kan men ingeval van een gas-aanval de schuilkelders juist het beste mijden, omdat het gas neerslaat op de grond. Wie zegt welk aanvalswapen Irak zal inzetten.

In januari neemt de spanning snel toe. Militaire deskundigen achten een conventionele aanval van Irak waarschijnlijker. Hun bommen zijn gevaarlijker dan hun gas. Als een aanval al wordt uitgevoerd. Om geen paniek te creeren blijft de regering terughoudend in zijn uitspraken. Ook om Saddam Hussein geen voorwendsel te geven. Van steeds meer eenheden uit het leger worden de verloven ingetrokken. Terwijl Europese landen hun burgers oproepen Israel voor 15 januari te verlaten, mogen Israelische reservisten het land niet meer uit. In afgelegen dorpen die tot dan geen doelwit leken, wordt alsnog overgegaan tot de distributie van gasmaskers.

    • Thomas Simon