Eternit wraakt asbest-besluit; Bonden verwijten producent van asbesthoudende golfplaat laksheid

GOOR, 12 JAN. Als het 'asbest-artikel' in de CAO voor de bouw niet wordt geschrapt kost dat aan minimaal enkele tientallen, maar misschien wel meer dan honderd werknemers van Eternit in Goor hun baan kosten. Dat stelt directeur A. Y. C. Jansen van Eternit, met 340 werknemers de grootste producent van asbesthoudende golfplaat voor de bouw in Nederland.

Jansen vecht het gewraakte artikel aan. Eind deze maand praat hij met werkgevers en vakbonden in de bouw. De bonden voelen er echter niets voor de bepaling te versoepelen. Zij verwijten Jansen “laksheid”, omdat hij de ontwikkeling al lang heeft kunnen zien aankomen. Jansen is op zijn beurt kwaad op bonden die het hem onmogelijk zouden maken om te schakelen van de produktie van asbesthoudende naar asbestvrije golfplaten.

Het 'asbestbesluit' houdt in dat vanaf midden 1993 in Nederland geen asbest en asbesthoudend materiaal meer be- of verwerkt worden. Bij Eternit, onderdeel van een Belgische multinational met 20.000 werknemers, worden tot op dit moment jaarlijks 10 miljoen vierkante meter asbesthoudende golfplaten voor de bouw gemaakt. De helft daarvan is bestemd voor de Nederlandse markt.

In Goor wordt gewerkt aan de opbouw van machines die asbestvrije golfplaten vervaardigen, maar eerder dan begin 1993 zal de onderneming niet tot grootschalige produktie kunnen overgaan, zegt Jansen. De Eternit-directeur geeft toe dat men daarmee net op tijd klaar zou zijn, maar voert als excuus aan dat hijzelf pas een jaar de leiding bij het bedrijf heeft en toen ook direct aan de slag is gegaan om de door de overheid gewenste veranderingen tot stand te brengen.

De CAO-afspraken in de bouw doorkruisen zijn aanpak. Jansen: “De Nederlandse markt is goed voor de helft van mijn omzet. Als ik machines moet stilzetten omdat ik geen afzet meer maak, moet ik mensen ontslaan. Dat is een eenvoudige economische wet.”

De directeur heeft inmiddels de ondernemingsraad op de hoogte gesteld van zijn voornemen en daarbij de beschuldigende vinger gewezen naar de bouw- en houtbonden. FNV-beleidsmedewerker W. Eshuis: “Eternit heeft tijd genoeg gehad zich voor te bereiden. Er wordt al jaren over het gebruik van asbest gepraat”. Eshuis vindt dat Jansen zich geen goed zakenman heeft getoond door niet tijdig op de ontwikkelingen in te springen. “Elk zichzelf respecterend bedrijf kijkt toch naar de ontwikkelingen op de markt.” Van een verandering van het gewraakte artikel in de CAO wil hij dan ook, net als zijn collega-vakbondsbestuurders, niet weten. “No way.”

Voor Jansen ligt de conclusie voor de hand. Als de bonden halsstarrig blijven, zal hij mensen moeten ontslaan. Dat zal overigens niet direct hoeven gebeuren, zo wordt duidelijk, want Eternit kan op dit moment de vraag naar asbest golfplaten haast niet aan. “De vraag is waanzinnig groot”, zegt de directeur.

Een merkwaardige situatie, voor wie bijvoorbeeld uit Eshuis' mond hoort dat de bouwbonden streng zullen toezien op handhaving van het gewraakte artikel. Jansen: “Kennelijk is niet elke bouwer gebonden aan de bouw-CAO. Er wordt bijvoorbeeld veel golfplaat gebruikt in de agrarische industrie. Na de stormen van begin vorig jaar is er een groot tekort aan dakbedekking in Nederland”.

Eternit kan dus in ieder geval nog even door met de produktie van asbesthoudende golfplaat. En als het aan Jansen ligt zal er met die produktie in Goor ook nooit helemaal gestopt worden, ondanks het 'asbestbesluit'. “Ik probeer speciale toestemming te krijgen voor de produktie van asbesthoudende platen voor afnemers in het buitenland.”

In de EG doen alleen Nederland, Duitsland en Denemarken “lastig over asbest”. In de rest van het verenigd Europa kan het produkt goed worden afgezet. Eigenlijk vindt Jansen dat ook terecht, zo blijkt. Vindt hij dat de gevaren van asbest worden overdreven?”Laat ik het zo zeggen”, stelt hij, “ik denk dat er te weinig vakmensen over aan het woord komen. Ik heb er ook een hekel aan als de mensen ons een asbestbedrijf blijven noemen. Wij zijn een cementbedrijf dat acht procent asbest in het produkt gebruikt. Dat is wat anders dan vroeger in de scheepsbouw toen bijna pure asbest als isolatie werd gebruikt.”

Jansen is ervan overtuigd dat de 340 werknemers in Goor in een veilige fabriek werken. De Socialistiese Partij eiste begin dit jaar naar aanleiding van een rapport van de arbeidsinspectie, die verschillende gebreken in de produktie signaleerde, andermaal stillegging van het bedrijf. De inspectie constateerde “onnodige blootstelling aan asbeststof” van de werknemers en verweet het bedrijf slordigheid.

De SP begeleidt ook drie weduwes van oud-werknemers van Eternit, die het bedrijf aansprakelijk stellen voor het overlijden van hun echtgenoten dat een gevolg zou zijn van hun contact met asbestvezels. Volgens Jansen worden tekortkomingen “in goed overleg met de inspectie” verholpen.

De Industriebond FNV is met mededelingen over de arbeidsomstandigheden in het Goorse bedrijf zeer terughoudend. “Er zijn veranderingen op til. We begrijpen dat bij zo'n proces niet alles in een keer kan gaan.” Eshuis van de zusterbond voor de bouw vindt die houding niet zo gek: “Voor de Industriebond speelt meer dan de arbeidsomstandigheden. Zij is officieel ook tegen asbest en voor gezond werk, maar ze hebben ook met de werkgelegenheid te maken. Dat blijkt spitsroeden lopen”.

De ondernemingsraad van Eternit bekijkt de ontwikkelingen met grote zorg, laat voorzitter P. van Unen weten. Maar wel aan de zijde van Jansen. “Ja, we zitten met die SP, he. Die doet alles om ons dicht te krijgen.” Van Unen (zelf administratief medewerker) denkt dat er bij Eternit veilig gewerkt kan worden. “Werken met asbest kan best, als je er maar goed mee omgaat. Er kan wel eens iets misgaan, maar waar niet? En dat proces? Tja, als die drie zijn gestorven door asbest, dan is dat natuurlijk heel erg. Maar hier op de fabriek zeggen ze: het is niet alleen asbest, maar asbest samen met roken.”