Escalatie conflict Litouwen blijft uit ondanks ultimatum

MOSKOU, 12 jan. - Het militaire ingrijpen gisteren in Litouwen waarbij in totaal zeven gewonden zijn gevallen, van wie er drie nog in het ziekenhuis verblijven, is vooralsnog niet geescaleerd.

Ook het ultimatum van de aan Moskou loyale communistische partij van Litouwen, die ontbinding van de volksvertegenwoordiging en de installatie van een comite van nationale redding heeft geeist, is zonder consequenties verstreken.

Nadat parachutisten en eenheden van het Sovjet-ministerie van binnenlandse zaken gistermorgen de drukkerij van de communistische partij en het lokale departement van defensie hadden bezet, trokken ze, volgens radio-Vilnius, ook het kantoor van de 'Vereniging van jagers en vissers' binnen. Daar liggen de lijsten van het particuliere wapenbezit en de jachtakten.

Later op de dag heeft het leger ook geprobeerd zich meester te maken van het hoofdpostkantoor. Maar de eenheden zagen daarvan af toen bleek dat zich rondom het gebouw honderden aanhangers van de nationalistische regering van 'president' Vytautas Landsbergis hadden verzameld, aldus radio-Vilnius, die permanent in de lucht is om verslag te doen en oproepen door te geven.

Ook het telefoonverkeer met de buitenwereld is tot nu toe niet afgesneden. Het gebouw van de Opperste Sovjet zelf is eveneens ongemoeid gelaten. Binnen hebben de parlementsleden en aanhangers van de nationalistische beweging Sajudis zich niettemin verschanst door met meubilair barricades op te bouwen. Sommigen hebben zich bovendien bewapend met gasmaskers en molotov-cocktails.

Terwijl buiten het leger bezit nam van de drie gebouwen, waarbij ook werd geschoten (met scherp en met rubberkogels), demonstreerden op het plein voor het parlement de hele dag voor- en tegenstanders van de nationalistische regering. Ze werden door de lokale politiemacht gescheiden.

Binnen vergaderde de overigens niet voltallige Litouwse Opperste Sovjet door. De bijeenkomst werd rechtstreeks uitgezonden door de radio. Het parlement benoemde zonder discussie het nieuwe kabinet onder leiding van de veertigjarige partijloze econoom Albertas Shimenas die de dinsdag afgetreden premier Kazimiera Prunskiene opvolgt.

Pag. 9: .

Litouwen blijft zich verzetten

Parlementsvoorzitter ('president') Vytautas Landsbergis legde, in aanwezigheid van een katholieke geestelijke, een dramatische eed op de nieuwe Litouwse grondwet af. Een aantal jonge recruten van een nog te formeren nationale garde werd beedigd. De aanwezige Litouwse volksvertegenwoordigers namen bovendien unaniem (slechts een gedeputeerde onthield zich van stemming) een resolutie aan waarin op voorhand elke poging om een parallelle regeringsmacht van “pro-Sovjet marionetten” in het leven te roepen “absoluut illegaal” werd verklaard.

In een telefoongesprek met Zweedse parlementariers zei Landsbergis dat Litouwen het “tweede Koeweit” is geworden en dat de Sovjet-Unie met haar militaire interventie een “eerste stap heeft gezet naar het begin van een wereldoorlog”.

[De landen van de NAVO en de EG hebben gisteren bij Moskou aangedrongen om af te zien van het gebruik van geweld. Uit tal van andere landen kwamen soortgelijke oproepen. De Amerikaanse president Bush deed telefonisch een beroep op Sovjet-leider Gorbatsjov een vreedzame oplossing te zoeken voor de kwestie Litouwen. Hij verklaarde niet in detail op de kwestie te zijn ingegaan.]

Vanuit Moskou heeft tot nu toe alleen een van de voorzitters van de Opperste Sovjet van de Unie zich uitgelaten over de crisis in Litouwen. In antwoord op een vraag uit het parlement beschuldigde Rafik Nisjanov, de voorzitter van de kamer van nationaliteiten, de Litouwse nationalistische beweging Sajudis ervan een eigen gewapende macht op te bouwen. Volgens Nisjanov is de situatie in Litouwen zich aan het toespitsen door de “onconstructieve houding van de leiding van de republiek”. “De staatsleiding volgt de gebeurtenissen nauwgezet en zal de gewone mensen in Litouwen niet in de steek laten”, aldus Nisjanov die, net als Gorbatsjov donderdag in zijn telegram aan Landsbergis, refereerde aan de telegrammen en brieven die vanuit Litouwen naar het Kremlin worden gestuurd met het verzoek om het land onder “direct presidentieel bestuur” te plaatsen.

    • Hubert Smeets