Engeland

Op de nonfictie-toptien in de Sunday Times van 6 januari stonden de volgende titels:

1 David Attenborough: The Trials of Life (BBC)

2 Chris Donald et al: Viz 5: the Spunky Parts (John Brown)

3John Haselden: The Trotter way to millions (BBC)

4 Michael Palin: Around the World in Eighty Days (BBC)

5 Hannah Hauxwell: Daughter of the Dales (Century)

6 Robert D. Ballard: The Discovery of the Bismarck (Hodder)

7 D. Adams and J. Lloyd: The Deeper Meaning of Liff (Pan)

8 Stephen Hawking: A Brief History of Time (Bantam Press)

9 Maureen Lipman: Thank You for Having Me (Robson)

10 Tracy Edwards and Tim Madge: Maiden (Simon en Schuster)

Een droeve nonfictie-start in het nieuwe jaar, waaruit blijkt dat de klanten van de boekhandel, na Kerstmis al of niet gewapend met boekenbon, net als voor de kerst een voorkeur aan de dag leggen voor onleuke leuke boeken zoals die voorkomen op nummer 2, 3, 7 en 9. Nummer 2 is het vijfde deel in een serie stripcartoons en 3 is een 'geestige' handleiding tot de zakenwereld. The Meaning of Liff bevat nieuwe betekenissen voor bestaande woorden en namen, waarvan de auteurs menen dat ze een plaats in het woordenboek verdienen. Een triviaal boek waarvoor volgens een bespreking in The Independent on Sunday de prijs van een penny nog te hoog zou zijn. Van nummer 9 werd ergens opgemerkt dat “ Maureen Lipman provides considerably more embarrassment than laughs”.

A Brief History of Time heeft geen introductie meer nodig; Maiden is het verhaal over het gelijknamige zeiljacht met geheel vrouwelijke bemanning en met Tracy Edwards als kapitein, dat een race rond de wereld won; op nummer 6 staat een fotografisch boek met onderwateropnamen van het recent ontdekte wrak van de Bismarck. Eind 1989 nam eenzelfde soort boek over het wrak van de Titanic die plaats in. Op de eerste, vierde en vijfde plaats van deze bestsellerlijst ten slotte, zijn boeken te vinden die bij televisieprogramma's horen. Hannah Hauxwell is de flinke boerin uit een dal in Yorkshire die haar kleine bedrijfje nog voert zoals dat zo'n honderd jaar geleden gebeurde.

De boeken van Attenborough, Palin en Hawking behoren volgens de Sunday Times van 30 december ook tot de bestverkochte boeken van het jaar. Voor deze lijst werden fictie- en nonfictie-titels gecombineerd en onder de romans die bestsellers werden waren Posession van A. S. Byatt en boeken van Dick Francis, Mary Wesley en Rosamunde Pilcher. Het valt op dat in een artikel over 'global bestsellers' in The Independent van 24 november op de Britse gecombineerde fictie- en nonfictie-lijst enkele van deze romans en het boek van Attenborough helemaal niet voorkomen. De onbetrouwbaarheid van dergelijke lijsten is te wijten aan het feit dat ze worden samengesteld op grond van gegevens van een beperkt aantal en verschillende boekhandels.

Veel fascinerender dan dit soort opsommingen is omstreeks deze tijd van het jaar de keuze van favoriete boeken van bekende literaire en politieke persoonlijkheden die in verschillende kranten verschijnen. Interessant is niet alleen dat onder 26 van zulke figuren aangehaald in de Sunday Times van 25 november de non-fictie populairder bleek dan de fictie - 61% van de genoemde titels -, maar ook dat zij de voorkeuren van de smaakmakende critici niet schenen te delen.

Die indruk krijg je tenminste uit The Independent en The Independent on Sunday die de auteurs en critici van wie zij regelmatig bijdragen afdrukken, om hun favoriete titels vroegen. Hier winnen de romans en de poezie het weliswaar van de (auto)biografieen, politieke memoires en reisverhalen, maar het is niet dezelfde non-fictie die door het contingent in de Sunday Times wordt genoemd. Slechts drie van de door deze kranten geinterviewde romanschrijvers blijven hun literaire genre trouw, dat wil zeggen dat ze hun keuze tot romans beperken: Kazuo Ishiguro, Martin Amis en Salman Rushdie. Deze laatste heeft in 1990, op Rabbit at Rest na, de Rabbit-tetralogie van Updike doorgewerkt.

Zoals altijd komen enkele schrijvers twee keer aan het woord. Aan het Sunday Times-publiek bekent A. S. Byatt dat ze in 1990 niet aan het lezen van veel nieuwe boeken is toegekomen, vanwege haar lidmaatschap van de jury voor de Europese literatuurprijs, maar ze weet er toch nog twee te noemen. De lezers van The Independent daarentegen, krijgen een ruime keuze voorgeschoteld uit de boeken die zij voor die prijs moest beoordelen. Melvyn Bragg blijkt ook al concessies te doen aan de, bij de lezers van de Sunday Times vergeleken, vermeende exclusievere smaak van hen die The Independent kopen.

In elk van de drie genoemde kranten is het tweede deel van de memoires van Anthony Burgess het meestgekozen boek, dat bovendien zeer tegenstrijdige gevoelens bij de lezers teweeg gebracht schijnt te hebben. Terwijl Paul Bailey in de Sunday Times er letterlijk van walgde, vond Melvyn Bragg er in The Independent juist van dat: “ The portrait here of a late twentieth century literary life, with its central struggle against the ineluctably complacent cliques of a metropolitan establishment, is wholly engaging.” Aan 'ineluctably' moest een woordenboek te pas komen, dat de - ongetwijfeld bewust gekozen? - en in deze context paradoxale betekenis “ against which struggle is useless” opleverde. Burgess zelf zei onlangs tijdens een debat over de motie 'alleen in romans zijn goede biografieen te vinden' dat biografen dan wel de auteurs van de Bijbel mochten zijn, maar dat schrijvers God waren en bleven.

    • Eva Lloyd-Reichling