Burgerforum kiest tussen rechtse partij en brede beweging

ROTTERDAM, 12 jan. - Het Burgerforum, de beweging die in 1989 de omwenteling in Tsjechoslowakije heeft geleid en sinds de verkiezingen van afgelopen juni een absolute meerderheid in het parlement bezet, dreigt dit weekeinde uit elkaar te vallen.

Op een congres in Praag moet worden besloten of het Burgerforum zich zal organiseren als een politieke partij of toch liever een “breed politieke platform” blijft.

De voorstanders van de politieke partij hebben zich gegroepeerd rondom Vaclav Klaus, de minister van financien. Klaus, sinds oktober voorzitter van het Burgerforum, wil de beweging laten uitgroeien tot een rechts-liberale partij. Schoktherapie en markteconomie zijn sleutelwoorden in het denken van Klaus. In zijn ogen bestaat er geen 'derde weg' tussen socialisme en kapitalisme en al helemaal geen 'socialisme met een menselijk gezicht'. Alleen de krachten van de vrije markt kunnen Tsjechoslowakije tot een modern Europees land maken, een 'links alternatief' acht hij uitgesloten.

Klaus krijgt steun van de generatie van dertigers die de Praagse Lente van '68 als kind heeft meegemaakt en derhalve weinig binding heeft met dissidente bewegingen als Charta 77 die vooral werden gevormd door intellectuelen in de hoofdstad. Dat is ook de verklaring waarom de groep-Klaus vooral wordt gesteund door de tachtig plaatselijke afdelingen in het land.

Ex-dissidenten als minister van buitenlandse zaken Jiri Dienstbier en vice-premier Pavel Richetsky voeren de tegenstanders van de rechts-liberale politisering van het Burgerforum aan. Zij houden vast aan de grondslag van de beweging die op half november '89 is opgericht als 'platform' van vele losse dissidente groepen om de 'fluwelen revolutie' te leiden.

Jiri Dienstbier heeft er deze week in een televisiedebat voor gewaarschuwd de basis van het Burgerformum niet te versmallen. De overgang naar een vrije markt zal, onderstreept Dienstbier, gepaard gaan met immense inflatie en werkloosheid, wat reden is om de rijen gesloten te houden: door eendracht sterk in zware tijd, aldus vrij vertaald de opvatting van de groep-Dienstbier.

De tegenstellingen zijn inmiddels dermate groot dat een breuk onvermijdelijk lijkt. De vraag die dit weekeinde opdoemt is hoe groot het ene deel en hoe groot het andere zal blijken te zijn. En voor de langere termijn dringt zich de vraag op hoe de Tsjechoslowaakse regering kan regeren als het niet meer steunt op dat ene grote Burgerforum dat nu 170 van de 300 zetels in het federale parlement bezet.