Jongensbeer

Andre Dahan: Een vogel leert vliegen. Uitg. Van Holkema en Warendorf. fl. 24.90. Annemarie van Haeringen-Pauline Mol: De Kleine Jager. Uitg. Van Goor. fl. 22.50. Rindert Kromhout-Jan Jutte: Peppino. Uitg. Querido. fl. 21.90.

In veel kinderboeken gedragen dieren zich als mensen. Soms is het omgekeerd. Dan vertonen de mensen dierlijke trekjes. Een vogel leert vliegen van de Fransman Andre Dahan is tekstloos, maar de tekeningen hebben voldoende te vertellen. De kleine vliegenier, ons al bekend uit Een blaadje in de wind, ontfermt zich over een uit het nest gevallen vogel. Hij doet de vondeling in bad, leest hem voor en leert hem lopen en fluiten. Hij gedraagt zich kortom als een vadervogel die dokter Spock heeft gelezen. Het enige wat niet lukt zijn de vlieglessen. Ondanks de heldere instructie, de bemoedigende woorden, de parachute en het vangnet blijft het vogeltje maar liever veilig op het hoofd van zijn nepvader zitten. Er moeten echte vogels aan te pas komen om hem uiteindelijk de lucht in te krijgen.

Het werk van Dahan is mooi en geestig. Op de in warme kleuren geschilderde prenten verraden de snelle potloodlijnen de hand van de cartoonist, die Dahan van oorsprong is. Roerend is het vliegeniertje in zijn toegewijde houding, glimlach van oor tot oor en trots wanneer zijn pupil eindelijk op eigen wieken gaat. Ondanks veren en vleugels blijft de mens hier zeer aanwezig.

Voor De kleine Jager baseerde Annemarie van Haeringen zich op het Afrikaanse volksverhaal 'De luipaardmens'. Pauline Mol nam het al eens op in Verhalen van de zwarte kraai. Voor de prentenboekuitgave bekorte en veranderde ze het op enkele plaatsen. Kleine Jager is de spotnaam die de hoofdpersoon krijgt, omdat hij niet zoals de andere jongens in staat is een gazelle buit te maken. Met de drank van de Grote Tovenaar verandert de jongen bij volle maan in een luipaard, die de gazelles bij bosjes doodt.

Helaas neemt Kleine Jager ook de luipaardgestalte aan wanneer hij achter het mooiste meisje van het dorp aan rent. Hij wordt bang voor zichzelf en dat is zoals de tovenaar voorspeld had 'de grootste angst van de mens'. Bij de simpele, enigszins gedragen vertelling maakte Van Haeringen aantrekkelijke schilderingen, die bruisen van leven. In krachtige lijnen wervelen de woeste luipaard, de snelle gazelle en giechelende meisjes over de bladzijden. Van het kleurgebruik ben ik minder onder de indruk. Wellicht is het samenspel van paars, rose en oranje precies wat de tekenares tijdens haar verblijf in Kenia zag, maar in boekvorm, vooral op de omslag en de schutbladen, doet de combinatie pijn aan de ogen.

Met Peppino schreef Rindert Kromhout een klein verhaal over de kunst om te zijn zoals je bent. Peppino is een berepak met een jongetje erin. Lang geleden lieten zijn ouders hem alleen en nu werkt hij in een circus als beer, die de mensen aan het lachen maakt. Maar “het was niet de jongen Peppino die succes had, het was de beer Peppino”, en dus besluit hij weg te lopen. In een oud huis valt hij in slaap op iets zachts en warms, dat bij daglicht een heuse zwarte beer blijkt te zijn. Het tweetal blijft bij elkaar en scharrelt tevreden samen rond. Peppino is voornamelijk druk met het niet laten merken wie hij is, tot jagers met honden en geweren hem dwingen zijn vermomming af te leggen. En o wonder, ook onder de andere berevacht blijkt een jongen schuil te gaan.

De geschiedenis heeft iets van een sprookje door de verwijzing naar het beest waarin een prins verstopt zit en wegens de vage, tijdloze situering in een heuvelachtig landschap met oleanders, wijndrinkende kereltjes op een pleintje en een bloeiende kloosterhof met fontein. Die verstilde, landelijke omgeving wordt vooral opgeroepen door Jan Jutte, die ook de beer die geen beer was fraai gestalte weet te geven. Zie hoe beer leunend in de deuropening naar de regen staart of met de rug tegen het huis, zij aan zij met zijn makker zit te peinzen.

Zonder deze tekeningen zou het verhaaltje aanzienlijk kaler en kleurlozer zijn, want ook hierin is het verwant aan het sprookje: de werkelijke betekenis ligt onder de gebeurtenissen verborgen. Het jezelf durven zijn zal kinderen waarschijnlijk niet ontgaan. Dat je Peppino ook zou kunnen lezen als het verslag van een zogenaamde 'coming out' zal alleen in volwassen hoofden opkomen.

    • Bregje Boonstra