Departement van defensie en tv-toren bezet; Actie Sovjet-leger in hoofdstad Litouwen

MOSKOU, 11 jan. - Parachutisten van het Sovjet-leger hebben vanmorgen in de 'onafhankelijke' Baltische republiek Litouwen het departement van defensie, de televisietoren nabij de hoofdstad Vilnius en de centrale drukkerij bezet. Volgens woordvoerder Audryus Azhubalis van het Litouwse parlement zijn bij deze acties schoten gevallen.

Het Sovjet-leger is daarna in colonne op weg gegaan naar het gebouw van de Opperste Sovjet in het centrum van de stad, dat al dagen bewaakt wordt door aanhangers van de nationalistische regering van 'president' Vytautas Landsbergis.

De Litouwse radio heeft de bevolking opgeroepen zich te verzetten. In de televisietoren zou het Litouwse bewakingspersoneel zich verdedigd hebben tegen de bestorming door de paratroepen. Of er gewonden zijn gevallen kon Azhubalis niet zeggen. De enige aanwijzing dat er slachtoffers zijn, was het geluid van ambulances in de stad, aldus de woordvoerder vanmiddag via de telefoon. Het hoofd van het Litouwse persagentschap ELTA, Rolandas Barysas, voorspelde vanochtend: “Dit is slechts de eerste stap”.

De Sovjet-troepen maakten ook aanstalten tot het bezetten van het Litouwse parlement. De parlementariers van Litouwen hadden hun zittingen toen al geschorst en waren volgens Azhubalis naar de bedrijven gegaan waar de Russische minderheid in de Baltische republiek, onder aanvoering van een 'burgercomite', sinds gisteren in staking is tegen het onafhankelijkheidstreven van de nationalistische regering in Vilnius. De parlementariers hopen zo de spanningen te kunnen temperen.

De actie van de paratroepen, die begin deze week in de 'onafhankelijke' Baltische republiek gestationeerd werden, volgt nog geen 24 uur nadat president Michail Gorbatsjov van de Sovjet-Unie Litouwen had aangezegd de “Sovjet-macht” op haar grondgebied te herstellen.

De politiek die de nationalistische regering van 'president' Vytautas Landsbergis in Litouwen nu voert is een “doodlopende straat” die slechts kan eindigen in het herstel van een “bourgeois-systeem”, aldus Gorbatsjov gistermiddag in een telegram aan de Opperste Sovjet van Litouwen. Het Sovjet-ministerie van defensie wilde vanmorgen geen commentaar geven op de troepenbewegingen in Vilnius.

Pag. 4: Sovjet-leger treedt op in Litouwen

Parlementsvoorzitter Landsbergis riep gisteren al naar aanleiding van Gorbatsjovs telegram, dat hij als een “ultimatum” bestempelde, alle buitenlandse mogenheden op Litouwen te steunen. Het telegram van Gorbatsjov “bevestigt onze stelling dat er een dictatuur dreigt die een gevaaar zal zijn voor de wereld en de mensheid”, aldus Landsbergis.

Onder zijn leiding koos gisteren nog het Litouwse parlement een partijloze politicus tot premier. Met zeventig stemmen voor, een tegen en 29 onthoudingen werd de 40-jarige econoom Albertas Shymenas benoemd tot opvolger van de ex-communiste Kazimiera Prunskiene. Prunskiene trad dinsdag af nadat de Opperste Sovjet haar openlijk had laten vallen door de aangekondigde prijsverhogingen van twee- tot achthonderd procent buiten haar aanwezigheid (ze was zelf in Moskou in bespreking met Gorbatsjov) in te trekken.

President Gorbatsjov stuurde zijn telegram gisteren precies op het moment dat de sociale spanningen in Litouwen verder toenamen. Na dagen van demonstraties tegen de regering en haar sociaal-economische beleid, georganiseerd door de pro-Russische beweging 'Eenheid', ging het Moskou-getrouwe Litouwse 'burgercomite' gistermiddag over tot stakingen met een uitgesproken politiek karakter.

De anti-nationalistische beweging in Litouwen eiste gisteren de ontbinding van de gehele Opperste Sovjet (de onafhankelijkheidsbeweging Sajudis heeft daarin een ruime meerderheid), nieuwe verkiezingen, ontmanteling van de nieuwe nationale garde, een referendum over de afgekondigde soevereiniteit en in de tussentijd direct presidentieel bestuur vanuit Moskou.

In Letland werd gisteren onder vergelijkbare leuzen gedemonstreerd tegen het door het nationalistische Volksfront gedomineerde parlement onder leiding van 'president' Anatoli Gorbunovs. Op straat kwam het in beide landen overigens niet tot botsingen.