De Marek Halters

Op de opiniepagina van deze krant stond afgelopen maandag een open brief aan koning Hussein van Jordanie met de titel 'Sire, u moet aftreden!' Het is een even indrukwekkende als apodictische brief, waarin het opportunisme van de koning op een kille manier wordt blootgelegd. De brief is opgesteld door de romanschrijver Marek Halter, een Poolse jood uit Parijs.

Marek Halter is de auteur van een 700 pagina's dik epos, dat de geschiedenis beschrijft van een joodse familie die 1600 jaar van vervolging en diaspora overleeft. Stilistisch beschouwd is dit boek misschien niet het hoogtepunt in de literatuur, maar lees een hoofdstuk en je wordt al gegrepen door de gepassioneerde ernst waarmee de gruwelijke gebeurtenissen worden verteld.

Marek Halter is ook een bijzonder moedige kerel. Hij vocht voor het herstel van de mensenrechten in Chili en Argentinie. Hij keerde zich fel tegen het antisemitisme in Rusland en steunde actief het Afghaanse verzet, toen het Sovjet-leger Afghanistan binnenviel. Al in 1967 richtte hij, kort voor het uitbreken van de Zesdaagse Oorlog, een internationaal comite op, dat zich beijverde voor een vreedzame regeling met de Palestijnen. Marek Halter heeft verscheidene malen contact gezocht met Arafat, in wie hij niet onmiddellijk de verpersoonlijking van de duivel ziet.

Twee weken geleden reisde hij terug naar Warschau en bezocht het voormalige getto, dat hij in 1943 - gewapend met een handgranaat - getracht had te ontvluchten. In Warschau had hij, volgens een verslag in The New York Times (4-1-91), een vreemde ontmoeting. In Warschau ontmoette Marek Halter zijn naamgenoot Marek Halter.

Naamgenoot Marek Halter is een Poolse ingenieur. Beide mannen zijn praktisch even oud, maar er zijn ook verschillen. Uiterlijk lijken zij niet op elkaar. De schrijver is een flamboyante verschijning met een weelderige baard. De ingenieur draagt een bril en zijn grijze haren zijn keurig geknipt. Bovendien is hij geen jood, maar een vrome katholiek.

Toch zijn hun levens op een tragische manier met elkaar verbonden. Hoewel geen dissident, is de ingenieur Marek Halter in het verleden verscheidene malen gearresteerd en voor kortere of langere tijd opgesloten. Nimmer begreep hij het waarom van zijn gevangenschap en ten slotte aanvaardde hij het als een natuurverschijnsel wanneer de mannen van de geheime politie hem weer kwamen halen.

In Warschau legden de twee mannen hun agenda's naast elkaar. Alles klopte, alles werd duidelijk. Telkens als de schrijver Marek Halter in Parijs een actie ondernam ter verdediging van de mensenrechten, werden de rechten van ingenieur Marek Halter in Warschau geschonden.

In 1978 bij voorbeeld, toen Marek Halter in Parijs een hulpactie begon voor Sacharov, raakte Marek Halter in Warschau zonder officiele verklaring zijn baan kwijt. Toen Marek Halter zich een paar jaar later inzette voor de vrijlating van Sjtsjaranski, kreeg de dochter van de ingenieur van de ene dag op de andere te horen dat zij niet langer welkom was op de verpleegstersopleiding die zij volgde. En toen de schrijver Marek Halter naar Afghanistan reisde om daar te protesteren tegen de Russische machtsovername, werd de ingenieur Marek Halter voor drie maanden in de gevangenis gestopt.

Jarenlang hebben de Marek Halters een leven geleid van twee met elkaar verbonden gewichten. Ging het leven van de een omhoog, dan zakte dat van de ander, want de vrijheid van de ene betekende de opsluiting van de ander. In deze strijd om het evenwicht waren ook goed en kwaad onvermijdelijk van elkaar afhankelijk.

In Warschau maakten de twee mannen, volgens The New York Times, gearmd een wandeling naar het voormalige getto. Op een gegeven ogenblik horen zij de muziek van violen, begeleid door een accordeon, en beiden herkennen onmiddellijk de melodie. Aan de overkant speelt een orkestje van vijf bejaarde straatmuzikanten. “Heeft u hier ook gespeeld tijdens de Duitse bezetting”, vraagt de Poolse Marek Halter. Het antwoord is ja.

“En zo”, zegt de Franse Marek Halter, “begreep ik dat dit het orkestje was waar ik aan mijn kant van de gettomuur naar luisterde, terwijl mijn onbekende dubbelganger - mijn broer - aan de andere kant luisterde naar dezelfde muziek.”

In bepaalde situaties, namelijk waar goed en kwaad er niets meer toe doen, kan men niet sentimenteel genoeg zijn.