Verslaafd aan de zelfverminking

“Als een politiek regime zijn tegenstanders zou onderwerpen aan dezelfde gruwelijkheden die vrouwen ondergaan in de naam van 'schoonheid', dan zou er een golf van internationaal protest komen.” De jonge feministische schrijfster Naomi Wolf windt er in haar onlangs verschenen boek The Beauty Myth geen doekjes om. Zij breekt zich het hoofd waarom vrouwen nog steeds de pijnlijkste martelingen ondergaan om 'mooi' te zijn. Westerse vrouwen hebben tegenwoordig meer geld, macht en vrijheid dan ooit tevoren, maar toch knaagt er blijkbaar iets. De moderne careerwoman, zo betoogt Naomi vol vuur, lijdt aan fysieke obsessies: afkeer van zichzelf en een pathologische angst voor wallen en rimpels. De meeste modeontwerpers doen lustig mee aan deze tirannie van de vorm over de inhoud. Calvin Klein zegt het ronduit: “Ik wil gewoonweg niet dat vrouwen die mijn kleren dragen dikker zijn dan maatje 38.”

Naomi Wolf, The Beauty Myth (Chatto en Windus, Londen 1990), 276 blz. fl. 58, 50

Slachtoffers van deze schoonheidswaanzin, regelrechte beauty victims, zijn er te over, vooral in de Verenigde Staten. Zo is de zangeres en actrice Cher in haar jacht op de eeuwige jeugd verslaafd aan plastische chirurgie. Voor maar liefst 24.000 dollar werden haar buikje en dikke bovenbenen weggesneden, billen en borsten gereduceerd en kreeg haar navel een 'meisjesachtige' uitdrukking. De Britse actrice Sarah Miles drinkt elke dag een liter van haar eigen urine en smeert het ook nog op haar gezicht om 'jong en aantrekkelijk' te blijven.

Dergelijk gedrag is voor Naomi Wolf reden genoeg om zich in haar boek op te winden over de beauty trap, waarin vrouwen gevangen zitten. Volgens haar is het een groot economisch en politiek complot. In de voetsporen van Germaine Greer trekt zij dan ook van leer tegen de moderne maatschappij met haar beperkte visie op schoonheid, terreur van de haute couture voor superslanke meisjes van achttien, gevaarlijke vermageringsdieten, en ronduit misleidende cosmetica-advertenties. Veel van haar ideeen zijn bekend, maar de feiten die zij nog eens op een rijtje zet, blijven onthutsend.

Naomi Wolf constateert dat toen vrouwen in de jaren zestig de arbeidsmarkt veroverden, de eetziekten anorexia en boulimie plots een wijd verspreid probleem werden en plastische chirurgie de snelst groeiende medische specialiteit werd. Tegenwoordig lijdt een op de tien westerse vrouwen aan een eetziekte; de helft van alle vrouwen gelooft dat ze te dik is. Zelf heeft Naomi Wolf als puber onder de terreur van een lijnende moeder geleden. Lange tijd is ze anorexiapatient geweest. Grimmig constateert ze in haar boek dan ook dat de dieetindustrie en de cosmetische chirurgie vooral kunnen bestaan bij de gratie van de vrouwelijke zelfhaat en zelfverminking.

Tegenwoordig lijkt het een plicht er jong, sexy en oogverblindend uit te zien. Zeker als je carriere wilt maken. Want als werkende vrouw met wallen onder de ogen, met rimpels in het gezicht of zonder make-up, loop je vooral in de Verenigde Staten het risico op straat te worden gezet. Sinds de jaren zeventig zijn er daar al tientallen processen gevoerd door vrouwen die hun conge kregen omdat ze 'te dik' waren, 'te oud', 'onaantrekkelijk', 'zonder make-up', 'niet goed gekleed', of juist 'te vrouwelijk gekleed'. En keer op keer keurde de rechterlijke macht deze gang van zaken goed: alle vrouwen verloren hun zaak.

De mode- en cosmetica-industrie staat inderdaad als lachende derde aan de kant. Schoonheidsprodukten leverden in Amerika in 1988 een bruto winst op van 20 miljard dollar, in Nederland een slordige 69, 2 miljoen gulden. Het reusachtige aanbod van artikelen die te maken hebben met 'schoonheid', 'de lijn' en 'de vormgeving van de vrouw' wordt verkocht met allerlei pseudowetenschappelijke prietpraat. Schoonheid is binnen handbereik door 'liposomen', 'colagenen' of 'niosomen'. “What's in a cream?” is een vraag die slechts weinigen zichzelf stellen. Allemaal bedrog, zegt Naomi Wolf. De cosmetica-industrie geeft zelf allang toe dat cremes niets kunnen beginnen tegen rimpels of plooien. De grootste profiteurs van de schoonheidsmythe zijn ondertussen vaak vooraanstaande modeontwerpers, die de meeste inkomsten allang niet meer uit hun haute couture, maar uit hun cosmeticalijn halen.

The Beauty Myth drukt je, ondanks de opgewonden toon, weer eens met de neus op de onplezierige feiten. We leven in een wereld van bezeten schoonheidsidealen, en we weten het. Maar hoe te ontsnappen? Dat vertelt Naomi Wolf er helaas niet bij.