Stonehenge

Bij het artikel 'Stonehenge in Nederland' van Theo Holleman staat een duidelijke illustratie over de orientatie van Stonehenge.

J. P. Balhuizen, Rotterdam.

Er is echter iets mis met de aanduidingen van ondergang midzomerzon en ondergang zomer vollemaan langs de onder- en linkerrand. Die moeten, dunkt me, van plaats worden gewisseld. Het is immers bekend dat op 21 juni de zon ondergaat in het noordwesten en de maan ondergaat in het zuidwesten en niet andersom zoals de afbeelding in de krant weergeeft.

------------------------------------------------------------------- Jammer dat in het leuke artikel 'Stonehenge in Nederland' (W en O van 27 dec) een paar aperte onjuistheden staan. Zelfs een sterrenkundige leek weet nog wel dat zonsopgang van de midzomerzon omstreeks 4.00 uur in de ochtend valt en dat zonsondergang van de midzomerzon globaal om 10.00 uur 's avonds of nog later is te zien. Recht tegenover de hielsteen bevindt zich de ondergang van de midwinterzon. Die twee punten: het allereerste punt van de langste dag en het allerlaatste punt van de kortste dag zijn de twee uitersten waartussen de zon zich gedurende het jaar beweegt. Dat is ook juist voor landbouwers zo interessant - want daarop kan men de zaai- en oogsttijden indelen. Ook de stand van de maan is voor landbouwers van grote betekenis, al houden moderne boeren geen rekening met de maan. In grote delen van de wereld is de periode van de wassende maan geschikt voor het zaaien van bloeiende gewassen, terwijl de periode van de afnemende maan geschikt wordt gedacht voor het uitplanten van gewassen of voor het zaaien van gewassen die geen bloei moeten krijgen (dus knol- of bladgewassen, zoals aardappels en sla).

De midwintervolle maan beschrijft op onze breedtegraad een baan van, globaal vanuit het zuiden, via west naar noordwest. De midzomer volle maan beschrijft een meer tegenoverliggende baan van noord, via oost naar zuidoost. Door verbindingslijnen te trekken diagonaal tussen de aangegeven 'positie-stenen' via het middelpunt van de rechthoek, die wordt gevormd door de 4 positiestenen, ontstaan een aantal driehoeken met hoeken van resp. 90, 6730', 2230'. Deze hoek van 2230' komt overeen met het aantal graden dat de beide keerkringen ten noorden respectievelijk ten zuiden van de evenaar liggen en die de zonnebaan op midwinter en midzomer markeren. Het zou aardig zijn om nog wat meer deskundig commentaar van een astronomisch geschoold wetenschapper over deze materie in uw bijlage op te nemen. Want inderdaad; het blijkt dat de heer dr. J. A. Brongers weliswaar de schaatsen onderbond, maar dat het ijs hem hier kennelijk ook te glad was.

Naschrift

'Stonehenge in Nederland' handelt over een aantal bijzondere grafheuvels, hun bijzondere positie en de mogelijke implicaties daarvan en niet over de (waarschijnlijke) astronomische essenties van het monument in Wiltshire. Het diagram is een eenvoudig gehouden, schematische illustratie bij wat in de tekst aan de orde komt over het bijzondere van die positie op 5115' NB. Een dergelijke simplificering moet echter correct zijn en dat is de tekening helaas niet op alle punten geworden. Dr. Brongers treft hier geen blaam. Het doet zijn beweringen overigens ook geen enkele afbreuk.

Voor geinteresseerden: 'Acht zaligheden' is de Rooms-Katholieke benaming voor de kern van de Brabantse Kempen, zuidwestelijk van Eindhoven, en omvat de dorpen Netersel, Hulsel, Reusel, Bladel, Duizel, Eersel, Steensel en Knegsel. Dit gebied is bijzonder rijk aan grafheuvels en werd in de jaren vijftig door Glasbergen en medewerkers aan een grootscheeps archeologisch onderzoek onderworpen. Hier zijn ook de heuvels gevonden waar het in het artikel om gaat. Van grafheuvels, of liever gezegd de restanten ervan, moet men zich geen al te grote voorstellingen maken, zeker geen spectaculaire. Veel meer dan een bescheiden oneffenheid in het landschap valt er meestal niet te zien.

Aan de noordkant van de Acht Zaligheden, zeg tussen Oerle en Vessem, meer precies tussen Toterfout en Halfmijl, bevindt zich een 'grafheuvelreservaat'. Hier zijn verschillende typen grafheuvels in hun vermoedelijk oorspronkelijke staat hersteld, compleet met randstructuren van aarde en palissaden. De Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek heeft in samenwerking met de gemeente Veldhoven en de plaatselijke VVV een route langs deze archeologische monumenten ingericht.

Theo Holleman