Special voor specialisten

Colloids and Surface, an international journal devoted to the application and principles of colloid and interface science. Volume 51 (23 november 1990) ISSN: 0166-6622 Verschijnt 40 maal per jaar. Jaarabonnement fl. 3150, - Elsevier Scientific Publishers b.v., Postbus 211, 1000 AE Amsterdam, tel 020-5803911.

” 's Zomers, als er weinig studenten in het lab waren, zongen we vaak onder de afwas, “ vertelt een analiste in het Wagenings Universiteitsblad. “ Toen kwam de prof een keer naar beneden om te vragen of het wat zachter kon, want hij was aan het examineren.”

Prof.dr. Hans Lyklema voert sinds 1962 de skepter over de vakgroep Fysische en Kolloidchemie van de Landbouwuniversiteit en heeft daar fenomenale bergen werk verzet. Hij publiceerde zo'n 200 wetenschappelijke artikelen, waarvan enkele in het origineel in het Russisch en begeleidde een dertigtal promovendi, waarvan er nu drie in Wageningen hoogleraar zijn. Hij legde de grondslag voor de succesvolle studierichting Moleculaire Wetenschappen en hield over de hele wereld lezingen over zijn levenswerk: de toepassing van fundamentele fysische en kolloidchemie op praktische problemen in bodemkunde, levensmiddelentechnologie en milieuwetenschappen.

Ter ere van Lyklema's zestigste verjaardag organiseerde de redactie van het gezaghebbende tijdschrift Colloids and Surface een feestje waar de jubilaris onder valse voorwendselen naar toe werd gelokt. Daar werd hem de Lyklema-special aangeboden, een in wetenschappelijk tijdschriftenland tamelijk unieke gebeurtenis. Het 430 pagina's dikke (en peperdure) boekwerk is geheel gewijd aan het wetenschappelijke werk van de hoogproductieve fysisch chemicus en gevuld met bijdragen van mensen die nauw met hem hebben samengewerkt.

Veel aandacht is de laatste jaren bijvoorbeeld besteed aan het gedrag van eiwitten die zich aan grensvlakken binden. Dat klinkt nogal technisch, maar het gaat om alledaagse verschijnselen. Zoals de vorming van tandplaque, de aangroei op een scheepshuid en het vervuild raken van apparatuur in de levensmiddelenindustrie, of het (ongewenst) afstoten van lichaamsvreemde medische hulpmiddelen door het eigen lichaam. Eiwitadsorptie ligt ook ten grondslag aan de werking van immunosensoren, diagnostische kits en industriele toepassingen waarbij enzymen worden geimmobiliseerd op dragermaterialen. Wat gebeurt er nu precies bij zulke processen en hoe kan men dat het beste sturen? Hier liggen nog veel fundamentele vragen op antwoord te wachten.

De adsorptie van sporenelementen aan het oppervlak van kleideeltjes in de bodem en de bereiding van zuivelproducten als yoghurt, kwark en umer, waarbij eiwitdeeltjes (caseine) samenklonteren onder invloed van een ingewikkeld krachtenspel is een ander belangrijk werkterrein waarop Lyklema zijn sporen heeft verdiend, zeggen vakgenoten.

Voor buitenstaanders blijft het aan hem gewijde tijdschrift volstrekt ondoorgrondelijk, wat bijna altijd het geval is met echte wetenschappelijke tijdschriften. Dit is een special voor specialisten.