Moskou ontkent plan voor massale inzet van parachutisten in regio's

MOSKOU, 10 jan. - Na drie dagen van toenemende tegenstellingen heeft het Sovjet-ministerie van defensie gisteren in Moskou plotseling ontkend dat het parachutisten wil sturen naar al die republieken waar de dienstweigering massale vormen heeft aangenomen.

Die mededeling stond haaks op een eerder communique van het ministerie begin deze week waarin juist werd bevestigd dat de commandant van het Rode Leger in de Baltische regio, brigade-generaal Fjodor Koezmin, de Baltische autoriteiten had verwittigd over de komst van paratroepen.

Volgens de verklaring die het departement van minister van defensie maarschalk Dimitri Jazov gisteren gaf, zijn alle troepen gewoon in de kazernes. Alleen naar Litouwen zijn zo'n duizend man versterkingen overgebracht, maar dat zou niets te maken met de problemen over de dienstweigering. In alle 'onafhankelijke' deelstaten is het de taak van de lokale militaire eenheden om de dienstplichtigen op appel te krijgen, aldus woordvoerder generaal Valery Manilov. Volgens de legerkrant Rode Ster zouden de troepen echter wel degelijk bedoeld zijn om de 13.000 dienstplichtigen daar naar de kazernes te halen.

Ook via de televisie werd het dreigende militaire conflict in de Baltische staten en andere Sovjet-republieken gisteren gesust. In een vraaggesprek met het journaal ontkende generaal Fjodor Markovski, lid van de generale staf van de krijgsmacht, eveneens dat de para's een speciale opdracht hebben meegekregen. De dienstweigering in de deelrepublieken is en blijft onaanvaardbaar, aldus Markovski, te meer daar deze vorm van actie tegen het leger gesteund wordt door de lokale autoriteiten, die bij voorbeeld geen maatregelen nemen tegen de “blokaddes van de militaire commissariaten” die de recruten moeten inlijven. Dat het leger daartegen optreedt, hoort bij zijn taak als “gendarmerie”. “Maar nergens wordt een militaire machtsgreep vorbereid, in geen enkele republiek, stad of waar dan ook”, beweerde Markovksi.

De Baltische staten hebben gisteren wederom gepoogd een lijn te trekken ten opzichte van Moskou. In een gezamelijke boodschap van de zogenaamde 'Baltische Raad', die na telefonische consultatie tussen Vilnius, Riga en Tallinn werd opgesteld, deden de drie regeringen een beroep op de jonge dienstplichtige militairen zich volgende week niet bij de kazernes te melden. In hun verklaring verwezen de drie 'presidenten' Vytautas Landsbergis (Litouwen), Anatoli Gorbunovs (Letland) en Arnold Ruutel (Estland) naar de rede van minister Edoeard Sjevardnadze van buitenlandse zaken, die drie weken geleden ontslag nam omdat er volgens hem “dictatuur in aantocht” is. Tegelijkertijd deden de drie een beroep op president Michail Gorbatsjov om onmiddellijk onderhandelingen te beginnen.

Maar het front tussen de drie republieken staat wel enigszins onder druk. De Estlandse premier Edgar Savisaar was gisteren al bij minister Jazov van defensie voor aparte besprekingen. Jazov zou de Estlandse minister-president verzekerd hebben dat er geen paratroepen naar de noordelijkste Baltische republiek zullen worden gestuurd. Beide bewindslieden besloten bovendien om een gezamelijke commissie in het leven te roepen die de problemen met betrekking tot de dienstplicht moet gaan bestuderen.

Het Letse parlament daarentegen heeft eergisteren alle lokale autoriteiten in het land opgeroepen geen medewerking te verlenen aan de 'militaire commissariaten' die komende week de dienstplichtigen moeten opsporen. Brigade-generaal Koezmin heeft de Letse jongens deze week tot zondag de tijd gegeven om zich vrijwillig te melden.

En in Litouwen, waar de onafhankelijkheidsbeweging altijd het sterkst is geweest en dat daarom een voorbeeld is voor de overige republieken, heeft 'president' Landsbergis nu te kampen met een ongekend krachtig tegenprotest. Nadat eergisteren de regering van premier Kazimiera Prunskiene was afgetreden omdat het parlement was gezwicht voor massale betogingen die buiten het gebouw werden gehouden tegen de afgekondigde prijsverhogingen, gingen de betogingen voor en tegen het door de nationalisten gedomineerde parlement gisteren door. Een confrontatie tussen de tegenstanders en aanhangers van Landsbergis, die via de radio had opgeroepen de onafhankelijkheid te verdedigen, dreigde toen de 'president' gewag maakte van een op handen zijnde omsingeling van het omroepkwartier van Litouwen. Pas 's avonds, nadat zowel Landsbergis als een orthodoxe priester hadden opgeroepen tot kalmte, konden beide groepen verspreid worden.

De demonstraties tegen Landsbergis waren het werk van de in oorsprong Russische organisatie 'Eenheid', die zich verzet tegen het onafhankelijkheidstreven van Litouwen en dank zij de sociale onrust over het prijsbeleid en de zorgen van de Poolse minderheid over hun toekomst nu ineens de wind in de zeilen heeft gekregen.

    • Hubert Smeets