Iraakse leider steeds bloeddorstiger; Weet Saddam wat hij doet?

ROTTERDAM, 10 jan. - Het is nauwelijks een verrassing dat de dialoog tussen de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken James Baker en zijn Iraakse ambtgenoot Tareq Aziz is mislukt. De verklaringen vooraf wezen al op een voortdurende impasse over de Iraakse bezetting van Koeweit. En ook: Aziz is slechts een uitvoerder, geen onderhandelaar, (eventuele) concessies worden slechts door zijn Leider Saddam Hussein gedaan.

Beseffen de Iraakse leiders, Saddam Hussein natuurlijk voorop, eigenlijk wel wat er op het spel staat, is de vraag die zich daarbij opdringt. Is Saddam op de hoogte van de kracht van de tegenover hem opgestelde legermacht? President Bush heeft bij herhaling laten blijken bereid te zijn die legermacht daadwerkelijk in te zetten om Koeweit te ontzetten, en wel op korte termijn: “Elke dag die voorbijgaat versterken Saddams troepen zich en graven zij zich dieper in in Koeweit. We lopen gevaar een hogere prijs te betalen in de kostbaarste munteenheid, menselijk leven, als we Saddam meer tijd geven zich voor te bereiden op oorlog.” En bovendien is “elke dag die voorbijgaat een nieuwe dag van vrees, lijden en angst voor de mensen van Koeweit”, zei hij vijf dagen geleden in een radiotoespraak tot het Amerikaanse volk.

Saddam antwoordt tot dusverre in steeds oorlogszuchtiger bewoordingen en met dreigementen om de hele wereld bij een oorlog te betrekken en dan de overwinning te behalen en zelfs “de hele mensheid van onderdrukking te bevrijden”. De dag na Bush' toespraak zei hij voor de Iraakse televisie ter gelegenheid van Legerdag: “De slag zal grote opofferingen meebrengen in kwantiteit, in kwaliteit maar het resultaat zal vriend behagen en vijand mishagen”. Voor alle duidelijkheid zei hij ook: “De terugkeer van Koeweit (naar Irak) is een feit en geen aanspraak. Het is de negentiende provincie op de kaart van Irak.”

Ten aanzien van het gesprek met Baker hadden de Irakezen bij voortduring een echte dialoog geeist - en dat betekende een gesprek over alle problemen in het Midden-Oosten, het Palestijnse letterlijk in de allereerste plaats. De nog van Saddam Husseins vredesplan van 12 augustus stammende 'koppeling' dus, waarvan de Amerikanen, althans in deze vorm, niets willen weten. Als Irak zich eenmaal volledig uit Koeweit heeft teruggetrokken, kan over alles worden gepraat, zo hebben ook de Amerikanen bij diverse gelegenheden laten weten.

Pag. 5: .

Maar Baker had bij dit gesprek slechts tot taak via Tareq Aziz diens Leider duidelijk te maken dat het Washington ernst is bij het afdwingen van de 12 VN-resoluties inzake de ontruiming van Koeweit. Daartoe had Baker ook een brief van president Bush aan Saddam Hussein bij zich, die Aziz evenwel weigerde aan te nemen. De laatste onderstreepte daarmee dat het hem ernst is wanneer hij zegt de tijdslimiet van 15 januari, die de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft gesteld, niet te erkennen, zoals hij herhaaldelijk heeft gedaan.

Verscheidene leiders, zoals de Egyptische president Hosni Mubarak, hebben verzekerd dat het nog steeds niet tot Saddam is doorgedrongen wat er op het spel staat. De Iraakse Leider zou zijn omgeving zodanig hebben geterroriseerd dat niemand meer durft hem over de feitelijke situatie in te lichten.

Tegen die voorstelling van zaken pleit echter dat Saddam zich de afgelopen maanden een uiterst kundig manipulator heeft getoond, juist goed op de hoogte van de feiten, en onder andere met behulp van zijn gijzelaars verdeeldheid bij de tegenpartij heeft gezaaid. Daartegen pleit ook de recente benoeming van generaal Saadi Tu'ma Abbas als minister van defensie: generaal Tu'ma is in de Golfoorlog opgevallen door zijn weigering de zaken mooier voor te stellen dan ze waren. Toen andere officieren in 1986 na de Iraanse verovering van het schiereiland van Fao verzekerden dat de bezetters weer snel zouden worden verdreven, kondigde hij een lange, bloedige strijd aan.

Minister Aziz kwam gisteren ook in opstand tegen die beoordeling. Hij verzekerde dat “we zeer goed op de hoogte zijn van de situatie, van het eerste begin af We kennen alle feiten over de toestand - de politieke feiten, de militaire feiten en de andere feiten”.

Een ander die zich opmerkelijk overtuigd toonde van Saddams greep op de feiten was eerder deze week de Franse parlementarier Michel Vauzelle, die zaterdag vier uur lang met de Iraakse Leider sprak. Saddam, aldus Vauzelle was zich volkomen bewust dat oorlog een verschrikkelijke beproeving voor zijn bevolking zal zijn.

De missie van Vauzelle, een vertrouweling van de Franse president Mitterrand, werd algemeen gezien als inleiding tot een eigen vredesinitiatief van Frankrijk, dat in de hele crisis al een enigszins aparte houding heeft ingenomen en zich de laatste tijd steeds onafhankelijker opstelt. Minister van buitenlandse zaken Roland Dumas kondigde gisterochtend vervolgens aan bereid te zijn “alle middelen” van de Franse diplomatie in te zetten als de Amerikaans-Iraakse dialoog zal mislukken, en Mitterrand onderstreepte dat gisteravond nog eens.

Mogelijk denkt de behendige manipulator Saddam nog steeds de anti-Iraakse coalitie te kunnen verdelen en zo een aanval te voorkomen. Gezien de Franse uitspraken van de laatste dagen ( “als de dialoog tussen Baker en Aziz mislukt” ) was Saddam zeker van een Frans vredesinitiatief als het gesprek op niets uitliep. Een initiatief dat, zoveel is duidelijk, op steun van diverse andere Europese landen kan rekenen.

Dat het initiatief nog tot iets zal leiden, wordt echter wijd en zijd onwaarschijnlijk geacht: Baker maakte gisteren ook duidelijk er niets in te zien waar het concessies inzake de Palestijnse kwestie zou betreffen, en aan Europese concessies heeft Irak weinig. Het zijn per slot van rekening de Amerikanen die bepalen of er wordt gevochten. Baker zag meer in een missie van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Perez de Cuellar, met name omdat deze als hoogste vertegenwoordiger van een orgaan dat Iraks onvoorwaardelijke terugtrekking uit Koeweit eist, niet kan gaan onderhandelen.

En zo komt het uiteindelijk neer op de vraag of Saddam op het allerlaatste moment toch nog eenzijdig een (gedeeltelijke) terugtrekking uit Koeweit aankondigt en zo Washingtons 'nachtmerrie-scenario' waarmaakt. Dat is: het Iraakse leger trekt zich terug, maar behoudt de Koeweitse eilanden Warba en Bubiyan plus zijn aanzienlijke militaire macht, en Bagdad versterkt zo zijn strategische positie in de regio.

Tot zo'n terugtrekking op het laatste moment is Saddam heel goed in staat: zie zijn aanvaarding van belangrijke en verfoeide grensconcessies aan Iran in 1975 - die hij vijf jaar later introk en weer tien jaar later opnieuw aanvaardde. “Moed wordt niet alleen uitgedrukt door het kundig gebruik van geweer en zwaard aan het front met de vijand en in aanval of verdediging”, zei hij daarover. “Maar ook door het vermogen van het leiderschap om een moedig besluit te nemen ter verdediging van de bevolking en de natie om de soevereiniteit veilig te stellen wanneer geweer en zwaard alleen het doel niet kunnen bereiken.”

    • Carolien Roelants
    • Onze En