Drieduizend meter zijde

De gevangen ballon (Privoertsanjat balon). Regie: Binka Zjeljazkova. Met: Grigor Vatsjkov, Georgi Kalojantsjev. Amsterdam, Desmet.

Ze zijn bijna op, de lange tijd verboden, maar toch nog bevrijde films uit Oost-Europa. Een van de laatste - en zeker niet de minste - is de Bulgaarse produktie De gevangen ballon (Provoertsanjat balon) van de in 1923 geboren Bulgaarse regisseuse Binka Zjeljazkova. In 1967 had de censor onherroepelijke bezwaren tegen de satirische wijze waarop het volk afgeschilderd werd. En dan hebben we het nog niet eens over de allegorie van een vrijheidssymbool en de kortzichtige reacties van de militaire koddebeiers.

Het scenario wil dat tijdens de Tweede Wereldoorlog de bevolking van een boerendorp op zekere dag een soort zeppelin ziet overvliegen. Het is een losgeraakte zogenaamde sperballon, die dient om het luchtverkeer te belemmeren. Maar voor de kippen, katten, kinderen en volwassen dorpsbewoners is de ballon een sprekend personage, met een bijna echte mond en uitdagend wapperende flanken. Bovendien heeft een slimmerik snel uitgerekend dat er wel drieduizend meter zijde in verwerkt moet zijn. Een collectief visioen laat de dorpelingen naar hartelust snijden in materiaal voor honderden buizen en hemdjes.

De klopjacht wordt geopend, door bergen en dalen, bossen en velden, waarbij de spotlustige ballon zijn belagers steeds te snel af is. Onderweg voegt zich een ezel en een zinnebeeldig, kennelijk op de vlucht zijnd meisje bij het gezelschap. De laatste wordt in de consternatie per ongeluk doodgeschoten door een kogel, die voor de ballon bedoeld was.

Kort nadat de opgeblazen prooi het loodje legt, dienen zich de geindarmes aan, die de opgevouwen restanten van het luchtvaartuig opvouwen en afvoeren en alle dorpelingen straffen met honderd stokslagen (op een na, die bijtijds “leve de koning!” riep).

De boertige, folkloristische humor van De gevangen ballon werkt vrij aanstekelijk en de adequate zwart-wit-fotografie doet verlangen naar een zomervakantie op het ongerepte Bulgaarse platteland. Effectief is ook het regelmatig inlassen van een freeze-frame, waarin de tekst van een spreuk uit de Succes-agenda verschijnt, veelal in ironisch contrast met de handeling. De vergelijking met de bij ons bekendere Georgische komedies dringt zich af en toe op. Ook die films zijn ondanks hun charme vaak net iets te lang uitgesponnen, omdat er weinig meer in zit dan stof voor een aardige korte film.

    • Hans Beerekamp Henk van Gelder