Top van Bush en Gorbatsjov staat nu op losse schroeven

ROTTERDAM, 9 jan. - De kans dat de Amerikaanse president Bush volgende maand naar Moskou zal gaan voor een topontmoeting met zijn Sovjet-collega Gorbatsjov wordt met de dag kleiner. De problemen met het akkoord over strategische wapens (START) zijn nog altijd zo groot dat niet kan worden overgegaan tot de ondertekening van een overeenkomst. En daarvoor was de top in eerste instantie bedoeld. Bovendien beginnen de dreigende oorlog in de Golf en de toenemende repressie van Moskou van de etnische onlusten in de Sovjet-Unie een steeds zwaardere hypotheek te leggen op de relatie tussen Washington en Moskou.

Het vorige maand aangekondigde ontslag van Sovjet-minister van buitenlandse zaken, Edoeard Sjevardnadze, die wordt beschouwd als de belangrijkste vertegenwoordiger van de nieuwe buitenlandse koers van de Sovjet-Unie, heeft in Washington grote ongerustheid gewekt. De leiders in het Kremlin hebben de Amerikanen weliswaar te kennen gegeven dat een eventueel vertrek van Sjevardnadze niet zal leiden tot een verandering in het Sovjet-beleid, maar dat kon de bedenkingen van de Amerikaanse regering niet echt wegnemen. Men vreest een verschuiving in de opstelling van Moskou op het internationale toneel.

Marlin Fitzwater, de woordvoerder van het Witte Huis, hield begin deze week al duidelijk een slag om de arm. Hij verklaarde dat de Amerikaanse president ervan uitgaat dat de top in Moskou, die gepland is voor 11 tot 13 februari, gewoon doorgaat, maar dat de situatie in de Golf tot uitstel zou kunnen leiden. Daar komt bij dat de Amerikanen zich steeds meer zorgen maken over het optreden van de Sovjet-autoriteiten in de Baltische staten. De Verenigde Staten hebben de inlijving van Estland, Letland en Litouwen bij de Sovjet-Unie nooit erkend en talrijke vertegenwoordigers van de Baltische landen zijn de afgelopen maanden in Washington ontvangen. Een hoge Amerikaanse functionaris legde eind vorige week getuigenis af van de Amerikaanse gevoeligheid op dit punt door Moskou te waarschuwen voor de gevolgen van een mogelijk ingrijpen door het leger: “Het is buiten kijf dat deze tactiek van de sterke arm, als ze wordt voortgezet, problemen gaat veroorzaken in de Sovjet-Amerikaanse betrekkingen”.

Ook in Moskou begint men steeds serieuzer te rekenen met uitstel van de top. Aleksander Dzasochov, voorzitter van de commissie buitenland van het Sovjet-parlement, zei uitstel niet uit te sluiten, al dacht hij eerder aan een kwestie van dagen en niet aan een lange periode. Hij wees er verder op dat, in tegenstelling tot eerdere berichten, officieel nog steeds geen datum is vastgesteld.

Volgens Vitaly Ignatenko, woordvoerder van president Gorbatsjov, kunnen eigenlijk alleen problemen over de uiteindelijke tekst van het START-akkoord reden zijn voor uitstel van de bijeenkomst. “We hopen dat onze diplomaten en onze militaire deskundigen erin zullen slagen de kloof te overbruggen. (... ) We houden houden ons heel ernstig bezig met de voorbereidingen voor de bijeenkomst. We hopen werkelijk dat ze zal worden gehouden op het tijdstip dat door de twee leiders was beoogd.” De vaststelling van het Kremlin dat het conflict in de Golf en de situatie in de Baltische staten absoluut geen reden hoeven te zijn voor uitstel van de top wordt door de Amerikaanse regering echter niet gedeeld. De door vice-president Gennadi Janajev in de wereld gebrachte suggestie dat Sjevardnadze misschien toch aanblijft, waardoor hij kennelijk een bewijs wilde leveren dat het Sovjet-beleid ongewijzigd blijft, heeft de Amerikanen vooralsnog niet overtuigd. De aanhouding van een Sovjet-schip in de Rode Zee met militair materieel dat bestemd zou zijn voor Jordanie, heeft deze Amerikaanse argwaan voorlopig alleen maar versterkt.