Regering Litouwen treedt af na nederlaag

MOSKOU, 9 jan. - Onder druk van heftige demonstraties tegen de recente prijsverhogingen op levensmiddelen is de regering van de 'onafhankelijke' Sovjet-republiek Litouwen gisteren afgetreden.

Premier Kazimiere Prunskiene kondigde dit besluit gisteravond in Vilnius aan, nadat het Litouwse parlement eerder op de dag buiten haar aanwezigheid de prijsverhogingen had ingetrokken.

De Opperste Sovjet, die wordt gedomineerd door het nationalistische volksfront Sajudis, nam dat besluit 's ochtends terwijl buiten het gebouw onder de auspicien van de pro-Russische tegenbeweging 'Eenheid' enkele duizenden burgers betoogden tegen de regering. De demonstranten keerden zich fel tegen het voornemen om de prijzen, in het kader van de overgang naar een markteconomie, met 200 tot 800 procent te verhogen en zij poogden zelfs het parlementsgebouw binnen te dringen waarbij het tot schermutselingen kwam.

Het straatprotest was niet, zoals het zich aanvankelijk gistermorgen liet aanzien, ingegeven door de bewegingen van paratroepen die Moskou dreigt in te zetten tegen dienstweigeraars in zeven Sovjet-republieken waaronder de Baltische. Parlementsvoorzitter Vytautas Landsbergis legde via de radio wel de koppeling tussen het protest tegen het prijsbeleid en de dreigende militaire interventie. Hij riep de Litouwers op te demonstreren om de “onafhankelijkheid” van de republiek te beschermen. Enkele tienduizenden mensen gaven aan die oproep gehoor.

In Washington is, na een eerste milde reactie, uiterst scherp op de gebeurtenissen gereageerd. De woordvoerder van president Bush, Marlin Fitzwater, sprak van een “poging tot intimidatie en provocatie” die “contraproduktief” zou zijn. Veroordelingen kwamen ook uit Londen, Praag, Stockholm en Tokio.

De Russische president Boris Jeltsin heeft vanmorgen het inzetten van de paratroepen veroordeeld. “Ik ben tegen zo'n beslissing. Geweld leidt tot groter geweld. Daarom moeten we onderhandelen”, aldus Jeltsin.

Pag. 5: .

Regering Litouwen neemt ontslag .

In Vilnius probeerden demonstranten gisterenmorgen het gebouw van de Opperste Sovjet binnen te dringen. Enkele deuren en ramen sneuvelden. Bewakingspersoneel, uitgerust met brandslangen, probeerde de betogers buiten de deur te houden. De schermutselingen duurden drie uur. Er vielen een paar lichte gewonden.

Premier Prunskiene was op het moment van de ongeregeldheden niet in Vilnius maar in Moskou waar ze een half uur durend onderhoud had met Sovjet-president Michail Gorbatsjov, onder andere over het dreigende optreden van parachutisten tegen dienstweigeraars. Het staatshoofd was niet bereid het besluit hiertoe, genomen door zijn minister van defensie maarschalk Dimitri Jazov, inhoudelijk aan de orde te stellen, hoewel het gesprek volgens de Litouwse delegatie wel in een “vriendschappelijke sfeer” verliep.

Eenmaal terug in Vilnius concludeerde Prunskiene dat de “verschillen van inzicht” tussen de meerderheid van de Litouwse Opperste Sovjet en haar kabinet zo groot waren dat de “regering in haar geheel” had besloten af te treden. Het parlement keurde de ontslagaanvraag onmiddellijk goed met 72 stemmen voor, acht tegen en 22 onthoudingen. Landsbergis probeerde de politieke positie van Sajudis vervolgens nog enigszins te redden door vanuit zijn voorzittersstoel te concluderen dat de regering volgens hem niet “voor 100 procent” gewijzigd zou hoeven worden. Hij riep Prunskiene op haar taken te blijven vervullen.

Het ontslag van Prunskiene is een gevoelige nederlaag voor de nationalisten in Litouwen. Tot nu toe hadden die, ondanks de politieke en economische druk vanuit Moskou, naar buiten toe steeds de eenheid weten te bewaren. In eigen kring stonden Prunskiene en haar vice-premier Algirdas Brazauskas, de leider van de voormalige communistische partij van Litouwen, echter veelvuldig tegenover Sajudis-leider Landsbergis die ten opzichte van Moskou een veel compromislozer houding bepleitte dan deze twee voorlieden van de regering.

Pag. 9: Hoofdartikel

    • Hubert Smeets