Auto's kraken

Uw auto staat op een parkeerterrein, u ziet hoe een man de kofferbak opent. Indachtig de kordate wijze waarop premier Lubbers eigenhandig autokrakers inrekent, schiet u erop af. Het wordt geen achtervolging want de onverlaat kiest niet het hazepad, maar wacht u rustig op. Hij legitimeert zich als belastingambtenaar en deelt u triomfantelijk mee dat u honderden guldens boete moet betalen; hij heeft zojuist in uw kofferruimte geconstateerd dat u uw fiscale verplichtingen niet bent nagekomen. Nieuw flinks optreden tegen de schuldige burger? De Arnhemse belastingrechter mr. J. B. H. Roben veroordeelde onlangs een dergelijke fiscale actie die op 3 mei 1988 had plaatsgehad, als ongeoorloofd.

De in de rechtszaak op de vingers getikte ambtenaar was een controleur van de motorrijtuigenbelasting. Normaal gesproken controleert de fiscus aan de hand van foto's. Dag en nacht zijn er foto-auto's van de belastingdienst op de weg om de kentekens van zowel rijdende als geparkeerde auto's te fotograferen. Zo fotografeert de fiscus jaarlijks circa vier miljoen auto's. Daarbij komen nog een miljoen foto's van de douane en van politiecamera's bij verkeerslichten en snelheidscontroles. Al die foto's worden in een belastingkantoor in Apeldoorn stuk voor stuk bekeken. Aan de hand van het kenteken gaat de fiscus na of er voor de betrokken auto motorrijtuigenbelasting is betaald.

De foto geeft evenwel niet alle informatie die nodig is. Dat heeft te maken met het aparte en behoorlijk hoge tarief voor auto's met LPG (autogas). De automobilist moet zelf aan de fiscus opgeven dat hij op gas rijdt. Wie dat vergeet, is in overtreding en moet voor straf tweemaal zoveel belasting nabetalen. Maar hoe kan de belastingdienst vaststellen of iemand op gas rijdt? Op een foto is dat niet te zien. Wat de foto wel toont is de 'gasdop' naast het kenteken. Dat is de dop die de vulopening van de gasleiding afdekt. Jarenlang werden mensen met een van een vuldop voorziene auto door de fiscus aangeslagen voor het rijden met een 'gasauto'. De Arnhemse belastingrechter keurde deze praktijk in eerste instantie goed.

Volgens de Hoge Raad kon zij evenwel niet door de beugel. De wet verplicht iemand namelijk niet het hoge tarief te betalen voor een auto met een gasdop; neen, er moet daadwerkelijk een gasinstallatie in de auto zitten. Als dat het geval is, moet men het hoge tarief betalen, ook als de installatie niet werkt en zelfs als zij defect is. Maar de fiscus mag van de Hoge Raad pas de regels voor LPG-auto's hanteren als hij het bewijs in handen heeft dat er inderdaad een gasinstallatie in de achterbak van de auto zit.

De rechtszaak waarin de Raad dit besliste, was door het CNV gevoerd voor een van haar leden, een politieman. Het succes van het CNV haalde de voorpagina's, waarna het voor de fiscus heel wat lastiger werd om 'zwarte' gasrijders te betrappen. Ging de fiscus vervolgens nieuwe methoden hanteren om de wet te handhaven of was wat er op 3 mei 1988 gebeurde een incident? De betrokken controleur van de motorrijtuigenbelasting wist van een op 2 februari 1988 genomen foto dat er op de auto een gasdop zat. In zijn administratie kon hij zien dat er voor de auto geen cent belasting was betaald. Toch had hij nog onvoldoende gegevens om een boete op te leggen. Hij moest volgens de regels van de Hoge Raad met eigen ogen zien dat er een gasinstallatie in de kofferbak zat. Daarom spoorde hij de auto op en maakte hij, terwijl de eigenaar er niet was, de -niet afgesloten- kofferbak open. Zijn vermoeden bleek juist en hij legde een fikse boete op. Daar stak de Arnhemse belastingrechter mr. Roben onlangs een stokje voor. De belastingambtenaar had niet zonder toestemming de kofferbak mogen openen. Wat hij vervolgens vaststelde, was daarom onrechtmatig verkregen bewijs dat hij niet had mogen gebruiken om de boete op te leggen. Wel zou de inspecteur de eigenaar de opdracht hebben mogen geven de kofferbak in zijn bijzijn open te maken. Als de belastingontduiking op die manier aan het licht was gekomen, had de fiscus in de rechtszaak op rozen gezeten. Overigens ontsnapte de fraudeur niet helemaal aan zijn straf. Aan een nabetaling plus boete naar het (lagere) tarief voor benzineauto's kon hij bij de rechter niet ontkomen. Dit soort problemen zal uit de wereld zijn in 1992. Staatssecretaris van Amelsvoort (financien) wil de motorrijtuigenbelasting dan vervangen door een soort kentekenbelasting: de zogeheten houderschapsbelasting. Toch wil de fiscus tot die tijd de bevoegdheid houden eigenmachtig kofferbakken te openen. De inspecteur van de motorrijtuigenbelasting overweegt daarom aan staatssecretaris Van Amelsvoort, zijn hoogste chef, te vragen de zaak voor te leggen aan de Hoge Raad.

    • Aertjan Grotenhuis