Westen zit voorlopig op enorme oliebel; Men heeft laatste weken als gekken olie aangekocht

ROTTERDAM, 8 JAN. Saddam Hussein heeft sinds het begin van zijn avontuur in Koeweit, op 2 augustus vorig jaar, geen druppel olie meer aan het Westen verkocht en miljarden dollars aan inkomsten verspeeld. Desondanks zijn de olievoorraden in de wereld zijn sinds negen jaar niet zo hoog geweest.

Een oorlog in het Midden-Oosten kan de olievoorziening in het Westen en Japan voorlopig niet deren. De oliehandel en de grote multinationale oliemaatschappijen hebben ervoor gezorgd dat vrijwel alle ruwe olie en brandstoffen die deze winter nodig zijn, op 15 januari onderweg zijn met tankers die voor het grootste deel in de Perzische Golf en de Rode Zee zijn geladen. Een groot deel heeft zijn bestemming al bereikt. “De laatste weken heeft men als gekken olie aangekocht om er voor de vijftiende mee op weg te zijn”, zegt de Rotterdamse makelaar in termijncontracten Gijs van Dam.

Volgens Jan Svenne van Intertanko, de internationale vereniging van onafhankelijke tankerreders in Oslo, zitten de meeste opslagtanks in West-Europa, de Verenigde Staten en Japan vol met in totaal zo'n 3, 5 miljard vaten ruwe olie van 159 liter. Behalve deze opslag aan de wal drijft er nog een vloot van zo'n vijftig grote tankers verspreid over de wereld met in totaal 94 miljoen vaten ruwe olie aan boord. Ze bevinden zich vooral in het Caraibisch gebied en in baaien langs de westkust van Noord-Amerika, West-Afrika, Frankrijk, Engeland, Ierland en Noorwegen. Samen zijn de volle tanks en schepen goed voor 98 dagen olieconsumptie in de OESO-landen (het Westen en Japan).

Sinds 1986, toen de olieprijs plotseling kelderde, heeft zich niet meer zo'n grote drijvende oliebel op zee bevonden, zegt Svenne. De drijvende voorraad is in een maand tijd (december) vijftien procent toegenomen door het hamsteren van de industrielanden.

Een maand na het uitbreken van de Golfcrisis verloren de reders schatten geld omdat ze door het internationale handelsembargo geen olie van Irak en Koeweit meer mochten laden. Een vloot van tussen de vijftig en honderd lege schepen dobberde wekenlang werkeloos ten zuiden van de Golf en de Rode Zee in afwachting van lading. Hoge verzekeringspremies en kolossale vrachttarieven deden de opdrachtgevers voor het olietransport pas op de plaats maken.

Oliemaatschappijen en handelaren charteren voortdurend grote tankschepen die ruwe olie en brandstoffen van de produktielanden en de raffinaderijen over de wereldzeeen transporteren. Ook de Wall Street refiners, een groep kapitaalkrachtige makelaars op de olietermijnmarkt in New York, met als grootsten Morgan Stanley, J. Arron en Phibro, hebben een aanzienlijk aandeel in het chartervervoer.

In Rotterdam, de grootste olie-overslaghaven ter wereld, zijn de opslagtanks voor ruwe olie en brandstoffen welgevuld. De Nederlandse voorraad van ruim 160 dagen binnenlandse consumptie, inclusief de strategische voorraden, ligt ver boven het gemiddelde van de Westerse landen. “We zitten nagenoeg vol”, zegt woordvoerder Fopma van Matex, een bedrijf dat geen ruwe olie maar alleen brandstoffen opslaat voor oliemaatschappijen, handelaren en de overheid.

Pag. 15: .

Oliewereld wacht met spanning op de grote klap

Matex heeft geprofiteerd van de Golfcrisis, want in 1990 was de opslag gemiddeld boven het normale niveau. Paktank, de grootste concurrent, zegt geen mededelingen te kunnen doen.

Niet bekend

Met spanning wordt in de oliewereld de grote klap in de prijsontwikkeling afgewacht, als de Golfcrisis ten einde loopt en er na enige maanden een overvloed van olie kan ontstaan. Voor het zover is kan een oorlog grote schade aanrichten en de prijs tijdelijk omhoog jagen. Maar bij een vreedzame oplossing van het conflict dreigt er voor de tankerreders weer een tijdelijke overcapaciteit en een periode van lagere verdiensten of verliezen. De oliemaatschappijen en de handelaren kunnen grote bedragen verliezen op hun dure voorraden en de exportlanden verliezen nog meer. Als ze niet snel tot een produktieverlaging besluiten, kan de prijs tot minder dan 15 dollar per vat dalen en snijden ze zich flink in de vingers.

Twee maanden geleden waarschuwde het Internationaal Energie Agentschap in Parijs nog voor een krappe situatie op de markt in verband met het winterseizoen en omdat er geen reservecapaciteit bij de produktie en raffinage van olie meer was. Intussen is het verlies van de 4, 5 miljoen vaten (van 159 liter) die Irak en Koeweit tot begin augustus per dag op de markt brachten, ruimschoots opgevangen door andere OPEC-landen, (Organisatie van olie-exporterende landen) met de grootste exporteur Saoedi-Arabie voorop. OPEC draait met bijna 23 miljoen vaten per dag op topproduktie en er is geen moment een olietekort geweest.

De tankerreders hebben weer volop werk, al waren er in december drie procent minder tankerbewegingen dan in dezelfde maand een jaar geleden. Volgens Jan Svenne zijn alle tankschepen nog bezet en zullen er deze maand naar verwachting zelfs wat minder tankers dan normaal, zo'n 40 in totaal, beschikbaar zijn voor ladingen uit de Golf en de Rode Zee. Maar de reders merken nu al dat de behoefte aan het olietransport door de enorme voorraden begint te slinken. Ze hebben hun tarieven al met een paar procent moeten verlagen.

Miljarden dollars zijn er de afgelopen maanden door de olielanden geinvesteerd in het opvoeren van de produktie door oude oliebronnen uit de mottenballen te halen en installaties op te kalefateren. Vooral de landen die in staat waren om snel meer olie op de markt te brengen, zoals Saoedi-Arabie, de Verenigde Arabische Emiraten, Venezuela en Nigeria hebben daarvan geprofiteerd. Maar Saoedi-Arabie heeft al meer geld uitgegeven aan de militaire operatie in zijn woestijnen, de opvang van Koeweitse vluchtelingen, compensatie aan landen die economisch zwaar zijn getroffen door de crisis en aan intensivering van de eigen de olie-industrie, dan het aan extra inkomsten uit de olie-export binnenkreeg.

Vorige maand besloten de olieministers van OPEC dat ze direct na beeindiging van de Golfcrisis hun produktie weer zullen verlagen naar het niveau van voor augustus om een prijsval te vermijden. Dat zal niet zonder slag of stoot verlopen, want sommige leden van OPEC zoals Koeweit, zullen een hoog aandeel van de koek opeisen om de schade die Irak heeft aangebracht te herstellen. Ook Venezuela dringt aan op een hoger quotum (maximum produktie per dag) in OPEC-verband, omdat dit land in de Verenigde Staten en West-Europa een ruimere markpositie heeft opgebouwd.

    • Theo Westerwoudt