Poppenhuis vol anekdotes uit het leven van oude vrouw; Adios is filmisch hoorspel

Voorstelling: Adios door Theater Poging. Idee en ontwerp: Jan Goes; regie: Sabine Q. Brems; spel: Jan Goes, Lies Kindt, Marieke Mortier; stemmen: Ileana Melita, Mathijs Kok. Gezien: Bellevue, Amsterdam. Te zien aldaar: 8 t-m 13-1; daarna toernee.

Bij Adios is het duidelijk niet de bedoeling dat je volledig opgaat in een illusie. Regisseur Jan Goes werkt namelijk veel met filmische effecten; maar omdat hij geen film maar theater maakt, wordt de aandacht verlegd naar het 'hoe' van de voorstelling en je blijft je erover verbazen hoe knap dat gedaan wordt. Adios is een filmisch hoorspel. Via een geluidsinstallatie klinkt de stem van de oude dame Sophie. Tegen een achtergrond van cafegeluiden vertelt zij verhalen van vroeger aan een jongeman, kennelijk aan de hand van een familiefoto.

Decor en requisieten illustreren de bizarre lotgevallen van Sophie's familieleden. De acteurs springen daarbij slechts in als figuranten of inspicienten. In de vormgeving zijn de normale meetkundige afmetingen vakkundig door de war gegooid. Het cafe is niet groter dan een poppenhuis, de familiefoto daarentegen staat als een enorm schilderij op het toneel. Twee 'patrijspoorten' in dit decorstuk fungeren als poppenkasten, waarin zich het levenseinde van ieder familielid afspeelt. De beelden wisselen elkaar abrupt af en wat in de ene opening van ver zichtbaar is, verschijnt in close-up in de tweede.

Sophie vertelt met het relativerende plezier van de ouderdom na een leven vol grandeur. De tafereeltjes zelf zijn plastisch en met evenveel gemak teder of gewelddadig. Toont de ene 'patrijspoort' een vrouw met vliegenierspet die wuift alsof zij de koningin zelf is, de tweede laat zien hoe een piepklein vliegtuigje neerstort in een berglandschapje. De voorstelling biedt vooral amusement dat, op een manier die vergelijkbaar is met cabaret, van de hak op de tak springt en de wreedheden van het leven niet schuwt maar eerder nog wat aandikt.

In de laatste scene, die anders van toon is, krijgt Sophie meer relief. Nu moet zij er zelf aan geloven. Het cafe wordt, 180 graden gedraaid, een bejaardentehuis en de ouderdom overvalt Sophie in een ontroerend en treffend beeld: de deur van haar kamertje komt in een close-up tergend langzaam naderbij, zo langzaam als bejaarden lopen.

Jan Goes heeft met Adios zichtbaar gepoogd om zijn losse scenes, oude en nieuwe, een ultieme plaats te geven in een coherent geheel. Het verhaal van Sophie is daarbij het bindmiddel. De losse gebeurtenissen gaan evenwel niet meer samenhang vertonen omdat Sophie ze aan elkaar praat. Maar dit laat de grootste kracht van Jan Goes' 'anekdotische theater' onverlet: dat hij zijn eigen originele en bizarre theatergenre heeft geschapen.

    • Christien Boer