Beklemmend einde aan The Family

Voorstelling: The Family 4, 'Terug naar de beschaafde wereld', van Lodewijk de Boer door RO Theater. Regie: Antoine Uitdehaag; decor: Achim Romer; spelers: Ruurt de Maesschalck, Stefan de Walle, Carly Wijs, Lou Landre e.a. Gezien 4-1 Schouwburg Rotterdam. Te zien aldaar t-m 19-1.

De messen blikkeren hevig in het vierde en laatste deel van The Family door Lodewijk de Boer. Niet alleen de stiletto van Kil, waarmee hij in de rode fauteuil rechts voor op het toneel priemt, in de hoop dat het de gewraakte Blammer is, toonbeeld van het onkreukbare gezag, een regent. Ook Gina weet raad met het scherpgeslepen wapen: ze snijdt Blammer de keel open (eindelijk gerechtigheid!) en is zo genadig ook haar konijntje te verlossen van het leed van de wereld.

Blammer heeft het onheil over zichzelf afgeroepen. Tegen Kil, de killer, zegt hij: “Een jongen als jij heeft zo'n mes broodnodig.” De dichter Gerrit Kouwenaar liet 'brood' al vaak op 'dood' rijmen; Lodewijk de Boer past hier hetzelfde rijm toe, maar dan verhuld. Hij verzwijgt in taal het fatale 'dood', om het niet veel later in de handeling des te genadelozer aan bod te laten komen. De stijl van de resonans, hier en in tal van andere dialogen, is in The Family op voorbeeldige wijze toegepast.

De toeschouwer kan allerlei banden met The Family hebben: hij kan gegrepen zijn door jeugdsentiment, of hij is verliefd op het dramatische verloop in vier delen, hij is een liefhebber van de tekst, of hij bezoekt slechts een deel, het laatste. Ik behoor tot de tweede en derde categorie, niet uit opzet, eerder door samenloop van omstandigheden. Afgelopen vrijdag ging deel 4 in premiere, vier maanden na de eerste voorstelling van deel 1, Wij kennen jouw soort.

De kaarten zijn definitief geschud; Doc, Gina en Kil moeten hun fascinatie voor vrijheidsdrang en op schuldeloze wijze beleden pril geluk duur betalen. De toeschouwer ondergaat iets van een aloude katharsis: de moraal van de beschaafde wereld is almachtig over de vermeende immoraliteit van het leven zoals Doc, Kil en Gina dat willen leiden. Hun strikt individuele stijl is gedoemd tot ondergang. Maar ook is de burgerman (Lou Landre in wisselende rollen) uiteindelijk het slachtoffer. Het wordt ons vreemd te moede: tussen plicht en ongehoorzaamheid kiezen is in beide gevallen een keuze voor de dood.

Zwaarwichtige boodschap of niet, de voorstelling in de regie van Antoine Uitdehaag met Ruurt de Maesschalck, Stefan de Walle en Carly Wijs als het drietal en Lou Landre als de gevreesde ongenode gast, is uitnemend. Hoewel de acteurs hun rol onderhand als een tweede huid moeten ervaren, behouden ze een superieure distantie tot de groeiende, dramatische emotionaliteit. Sterker: in de hele voorstelling overheerst een euforische uitbundigheid, die het slot des te beklemmender maakt. Die energieke euforie, die zal ik me blijven herinneren, meer nog dan al het andere dat is geschreven over The Family, als tijdsbeeld en zo. Die onderliggende kracht is aangeboord, en dat moet het geheim zijn dat The Family met recht is gaan behoren tot klassiek Nederlands repertoire.

    • Kester Freriks