Een heilige afkeer van vleselijke verlangens

Voorstelling: De biechtstoel van Bataille door Stichting Het Oog- Theater aan de Werf. Tekst: Hans Munsterman, regie: Ricardo Anemaet, spelers: Ronald de Bruin, Herman Egbers, Charmaine Hulsbosch, Harriet Stroet, Mirjam Vriend. Gezien: 5-1 Akademietheater, Utrecht.

De belangstelling die sinds de jaren zeventig bestaat voor de Franse filosoof en schrijver Georges Bataille (1897-1962) geldt niet alleen zijn werk, maar zeker ook zijn controversiele persoonlijkheid en zijn bewogen leven. Zijn preoccupatie met erotiek, geweld, dood, mystiek en religie die uit zijn werk spreekt zou voor een belangrijk deel te verklaren zijn uit de traumatische ervaringen die hij in zijn jeugd had, aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog.

Zijn vader wordt gesloopt door syfilis en verandert in een blinde potentaat die het huis tiranniseert. Als de oorlog uitbreekt en het gezin op de vlucht slaat kan de verlamde man niet vervoerd worden; Georges zal hierover zijn leven lang wroeging hebben. In dezelfde tijd raakt hij gefascineerd door religie en hij droomt ervan monnik of priester te worden.

Het is deze periode van Bataille's leven die door Hans Munsterman als uitgangspunt is gekozen bij het schrijven van een toneelstuk. De regie is in handen van Ricardo Anemaet: na Jagen op zondagmorgen, een voorstelling uit 1989 naar het boek Eros en de eenzame man van Louis Paul Boon, kiest Anemaet met De Biechtstoel van Bataille andermaal voor rauw toneel en heftige emoties.

In de voorstelling van Theater aan de Werf en Stichting Het Oog is Georges Bataille een nerveuze, onzekere jongen die een onberispelijk leven gewijd aan God wil leiden en het liefst zou vergeten dat hij aan zijn ouders is ontsproten. De aanblik van zijn oude, aftakelende vader, die niets anders doet dan “janken, zeiken, stinken en kankeren”, vervult hem met gene; met zijn depressieve en aan de drank verslingerde moeder voelt hij zich slecht op zijn gemak. Hij heeft een heilige afkeer van haar incestueuze verlangens, maar als de verleidelijke Simone verschijnt slaat de twijfel toe: moet hij voor haar vlees of voor de Heiland kiezen?

De jeugd van Bataille was vies, vunzig en tragisch, dat is de gedachte die deze voorstelling lijkt te beheersen. De acteurs mogen lekker smerig doen met eten om aan te geven hoe gedepriveerd de personages zijn. Als dit bedoeld is als bijtend cynisme, dan toch niet het slot van het stuk: de laatste scene is pathetisch en treft de toeschouwer als een vuistslag in de maagstreek. Net zoals deze scene al te nadrukkelijk probeert te shockeren, zo is het vleugje ironie in De biechtstoel van Bataille net iets te zwaar aangezet. De mooie momenten in het stuk lijden hieronder.

    • Noor Hellmann