Een buitengewoon keurige Zauberflote

Voorstelling: Die Zauberflote van W. A. Mozart, door Opera Forum o.l.v. Roelof van Driesten. Decors, kostuums en regie: Vittorio Patane. Premiere: 5-1 Twentse Schouwburg Enschede. Gezien 6-1 (tv-uitz. KRO). Herhalingen met wisselende bezetting: 7-1 Tilburg; 9-1 Roermond, 11 en 13-1 Den Haag; 15-1 Leeuwarden; 17-1 Breda; 19-1 Heerlen.

Het Twentse operagezelschap Forum brengt dit Mozartjaar zes opera's van Mozart, alle produkties van ontwerper en regisseur Vittorio Patane. Vijf voorstellingen zijn reprises, nu voorafgegaan door een nieuwe Zauberflote, die zaterdag in premiere ging in Enschede en zondagmiddag al door de KRO-tv werd uitgezonden. Wat bij Forum in de Twentse schouwburg met regelmaat gebeurt, is helaas bij de Nederlandse Opera in het Amsterdamse Muziektheater een zeldzame uitzondering: na de openingsavond met Otto Kettings Ithaka kwam alleen Louis Andriessens De Materie op het scherm - zeker geen representatieve keuze uit het repertoire.

Bovendien kwam deze Zauberflote in de tv-regie van Misjel Vermeire opvallend goed over met een bijna ideale opeenvolging van frontale totaalbeelden, shots van terzijde en close ups. Deze fraai ogende produktie met het karakter van een kijkdoos leent zich daar ook bijzonder goed voor. Anders dan enige maanden geleden met Orpheus in de onderwereld was de belichting zo dat men nu ook kon zien wat men moest zien, al waren uiteraard de scenes met de Koningin van de Nacht donker, maar nog wel zichtbaar donkerblauw.

Maar ook juist hier kon men genieten van prachtige en zorgvuldig gemaakte plaatjes, zoals de eerste opkomst van de Koningin, waarbij de glinsterende stralenkrans om haar hoofd samenviel met het optische centrum van de hemelglobe achter haar: een spin in het web van haar mysterieuze universum. Het is een effect dat in de zaal zo exact voor slechts enkele toeschouwers is weggelegd.

De geluidskwaliteit bleek via de tv een groter probleem. Het Forumorkest, gedirigeerd door Roelof van Driesten, klonk ook in stereo nogal globaal en niet erg helder: zo'n verdoezelende opname maakt het nauwelijks mogelijk iets te zeggen over de technische merites van het orkestspel. De akoestiek op het podium had een heel ander karakter: de zangers leken door die holle, galmende klank wel in een kerk te staan. Af en toe kwam dat wel goed uit, zoals in Sarastro's In diesen heil'gen Hallen. Maar verder verleende dat toch een misplaatste statigheid aan zang en spraak, die op den duur vermoeiend werkt, temeer omdat de hele enscenering visueel en auditief in een eenvormig traag tempo verliep, zonder effectieve contrasten tussen de plechtige hoogdravendheid en naieve speelsheid, waaruit Die Zauberflote is opgebouwd.

Regisseur Vittorio Patane, die ook decors en kostuums ontwierp, is gelukkig genezen van de depressieve operagekte waarvan hij vorig jaar bij Forum blijk gaf in een idiote produktie van Don Giovanni, even provocerend in de anti-katholieke strekking als onbenullig in de uitwerking. Deze buitengewoon keurige Zauberflote is bijna weer het andere uiterste: deemoedig en bijna oubollig.

De scherpe tweedeling op alle fronten - tussen de verheven mannelijke man en de domme onderworpen vrouw, die wordt weerspiegeld in de ongenuanceerde tegenstellingen tussen dag en nacht, tussen zon en duisternis, tussen wijsheid en prietpraat, tussen verlichting en bijgeloof, tussen hemel en hel, tussen alledaagsheid en exotiek - krijgt wel vorm in de mooie conventionele toneelbeelden, maar de ware betekenis van deze nogal tijdgebonden en dubieuze symboliek blijkt uit eerder uit de ondertitels dan uit de veelal plichtmatige spelprestaties en clichematige typeringen.

Het was allemaal wel respectabel maar niet erg animerend en wat stijfjes, wellicht ook door een vocale cast die tijdens premiere en tv-opname onder dubbele druk stond en deels - vooral de Tamino van Ramon Vargas - nauwelijks bij uitstek geschikt is voor het Mozart-idioom. Veronika Fekete had als Koningin van de Nacht weinig trefzekere coloraturen, maar Sabine Passow (Pamina) en Jiri Kalendovsky (Sarastro) voldeden beter. Maar Mozarts late muziek, die vooral in de tweede acte Beethoven al voor is, blijft verbijsteren.