Oorlogje in Duitsland over sturen Alpha-jets

BONN, 5 jan. - Twee tamelijk eensgezinde vrouwen hebben een gesprek voor de Duitse radio, tussen ontbijt- en filetijd. Met tussendoor van die rustige muziek uit de jeugd van de middelbare presentator. De ene vrouw is als verslaggeefster op pad op de 'Fliegerhorst' Oldenburg, vanwaar zondag achttien Duitse Alpha-jets via een tank-tussenstation in het Italiaanse Brindisi naar de Turkse basis Erhac zullen vliegen. De andere is in deze bijzondere dagen woordvoerster van de echtgenoten en vriendinnen van het luchtmachtpersoneel (212 man) dat zal vertrekken met de toestellen die bijna rijp zijn voor de sloop. De verslaggeefster is hoorbaar ongelukkig met het door de Duitse regering mede gedragen NAVO-besluit om in te gaan op het Turkse verzoek om bijstand nabij de Iraakse grens en 42 niet meer zo jonge vliegtuigen uit de Bondsrepubliek, Belgie en Italie over te vliegen. “Dat is toch escalatie, dat vergroot het oorlogsgevaar, bent u het niet eens met de 'demo' buiten aan de poort, bent u niet ook ongerust? ”, vraagt zij zelfverzekerd suggestief.

Haar vraag blijkt raak. De woordvoerster, echtgenote van een beroepsmilitair, kan een flink stuk met haar meegaan. De regeringscoalitie in Bonn en de president van de Verenigde Staten krijgen a capella een kritische vermelding, respectievelijk wegens hun lichtzinnige omgang met de Duitse grondwet en als koude krijger. De naam Saddam Hussein valt niet. De vraag of de Bondsrepubliek met haar nu geleverde kleine bijdrage mogelijk aan de late kant is, komt evenmin op. Voor de luchtmachtbasis, zo is 's avonds op de televisie te zien, houden betogers borden omhoog met teksten als: 'Kein Blut furs Ol' en 'Deutschland sabotiert, solange es noch kann'.

Zoals de Sovjet-Unie van vijand tot ontvanger van voedselpakketten is geworden, zo is in de verhouding tot 'das Militar' de afgelopen jaren flink wat veranderd in Duitsland, het zojuist verenigde land dat minister Genscher (FDP, buitenlandse zaken) onophoudelijk aanprijst als Europees vredestichter en goede vriend van iedereen. Het kleine binnenlands-politieke oorlogje dat nu gaande is over de achttien Alpha-jets, illustreert de veranderde stemming al net zo als eerdere discussies over de 'Tieffluge' van de geallieerde luchtmachten, de politieke wedstrijd over de mate van diensttijdverkorting of het emotionele debat over de nog niet afgelaste fabricage van een nieuw gevechtsvliegtuig, de 'Jager '90'.

. Pag. 4: . Afschrikking van Duitse Alphajets nihil

. Er wordt in Duitsland al maanden vrij intensief actie gevoerd tegen de “Golf-oorlog”. Voor de Westduitse Groenen bij de Bondsdagverkiezingen van 2 december sneuvelden, riepen zij Duitse militairen per vlugschrift op om liever te deserteren dan zich op enige manier te laten betrekken bij conflicten in de Golf. Een grootscheepse politie-inval bij de Groenen, waarbij een voorraad van zulke vlugschriften in beslag werd genomen, zorgde voor flinke publiciteit.

Uit opinie-onderzoeken blijkt dat een meerderheid van de Duitse bevolking tegen enige militaire betrokkenheid bij het Golf-conflict is. Tussen de SPD en de regeringspartijen is dan ook intussen een felle discussie op gang gekomen over de constitutionele rechtmatigheid en de politieke wijsheid van het vertrek van de Alpha-jets. De SPD meent dat de regering grondwettelijk verplicht was om daarvoor eerst in de Bondsdag steun van een meerderheid van twee derden te vragen. En de SPD maakte ook duidelijk dat zij zou hebben verhinderd dat die meerderheid er zou komen, zij wil een militair conflict in de Golf “tot elke prijs vermijden”, zoals oppositieleider Hans-Jochen Vogel het deze week zei.

De Duitse regering vindt dat het NAVO-besluit om aan het verzoek om bijstand van Turkije te voldoen ook de Bondsrepubliek bindt. Zij wijst op het NAVO-verdrag en het daarmee samenhangende grondwetsartikel waarin Duitse soevereine rechten voor zulke gevallen worden overgedragen. Het squadron Alpha-jets gaat niet op weg om Irak aan te vallen, maar als demonstratie van solidariteit met bondgenoot Turkije en als bijdrage aan de afschrikking van een Iraakse aanval, zegt de Duitse regering.

Maar, dat ontkent niemand, als de vliegtuigen metterdaad aan oorlogshandelingen mee zouden moeten gaan doen, namelijk Turkije helpen verdedigen, dan is vooraf een beslissing van de regering in Bonn noodzakelijk waarvoor grondwettelijk wel de steun van een meerderheid van twee derden in de Bondsdag vereist is. Als de Iraakse ambassadeur in Bonn zijn werk goed doet, weet Bagdad dus dat het met het afschrikkend karakter van die bejaarde Duitse vliegtuigen nogal losloopt. Afschrikking impliceert immers de wil en de mogelijkheid om geloofwaardige afschrikkingsmiddelen desnoods te gebruiken.

Ruim veertig jaar geleden, bij zijn aantreden als eerste bondspresident, in 1949, waarschuwde Theodor Heuss zijn landgenoten onder meer voor “de vlucht in een hooggestemde hybris, zoals dat bij de Duitsers nu eenmaal vaak genoeg het geval was”. Daar zat wat in, daar lijkt ook vandaag nog wat in te zitten.

De wereld kijkt naar het verenigde Duitsland, dat economisch de eerste staat van Europa is, en wereldkampioen export, maar zich in zijn grondwet voor vele Duitsers prettig beperkt weet als het gaat om het meedragen van internationale medeverantwoordelijkheid op veiligheidsgebied. Kanselier Kohl zou daar via een grondwetswijziging graag snel wat aan doen, bijvoorbeeld om de inzet van Duitse militairen onder VN-vlag mogelijk te maken. De discussie over die Alpha-jets maakt alvast duidelijk dat zoiets nog moeilijk gaat worden.