Mosselvisser Waddenzee gedupeerd door eidereend; 'Het is luilekkerland voor die eidereenden, maar ik heb een schadepost van zes ton'

HARLINGEN, 5 jan. - “Nee, de eidereend kan er ook niks aan doen. Die moet ook eten”, zucht de Harlinger mosselkweker Kees Bom. Hij heeft vijf mosselpercelen bij Texel, Vlieland en Terschelling die vrijwel zijn leeggevreten door de wegens zijn dikke donskleed beschermde vogelsoort.

“Maar ik zit wel met een strop van enkele tonnen”, zegt Bom. De mossel- en kokkelvissers moeten machteloos toezien hoe tienduizenden eidereenden zich tegoed doen aan 'hun' mosselen.

De 2, 5 kilo zware eenden eten dagelijks hun lichaamsgewicht. De eidereenden zoeken hun voedsel, dat voor 80 procent bestaat uit kokkels en mosselen, normaliter op de natuurlijke mosselbanken die verspreid in de Waddenzee liggen. Maar door overbevissing zijn die banken leeg. Bovendien had er de afgelopen twee jaar als gevolg van stormen slechts een geringe 'zaadval' (voortplanting) plaats van mosselen en kokkels, waardoor er dit voorjaar geen nieuwe mosselbanken ontstonden. Nu het zaad niet gevallen is, storten de ruim 150.000 eidereenden zich massaal op de mosselkweekpercelen, waar de vissers voor hun oogst op aangewezen zijn.

Zeven weken per jaar mogen de tachtig mosselvissers vrij vissen. De rest van het jaar zijn ze aangewezen op hun mosselkweekplaatsen op zee. De overheid heeft 2.700 hectare van deze kweekpercelen verpacht aan mosselkwekers. Vorig jaar visten zij in totaal 800.000 ton mosselen uit de Waddenzee. Mosselkweker H. Jumelet uit Harlingen schat dat dat volgend jaar slechts 300.000 ton zal zijn. De Harlinger heeft zes percelen in de Waddenzee. “Alles is bijna kaalgevreten”, zegt hij.

“Het is luilekkerland voor die eidereenden. Wij dekken hun tafeltje. Maar ik zit met een schadepost van zes ton.” Jumelet is ervan overtuigd dat er steeds meer eidereenden komen. “Ze voelen zich veilig op het Wad, dus blijven ze hier.” De gedupeerde visser schat dat hij 40 procent van zijn afnemers kwijtraakt omdat hij geen mosselen kan leveren.

Oplossingen ziet hij niet. “We patrouilleren dag en nacht om de eidereenden te verjagen. We hopen dat ze zich dan onrustiger voelen en niet terugkomen. Maar of het helpt weet ik niet. Als dit zo doorgaat zie ik geen uitweg meer. Dan kun je met je schip aan wal.”

Jumelet heeft geen goed woord over voor de argumenten van de Waddenvereniging, die stelt dat het de eigen schuld van de vissers is omdat er de afgelopen twee jaar te intensief is gevist op mosselen. De milieu-organisatie wil de mossel- en kokkelvisserij in delen van de Waddenzee aan banden leggen. “Door de activiteiten van de mosselvissers verdwijnen de natuurlijke mosselbanken en daarmee de voedselbron van de eidereend”, aldus biologe A. Woudstra van de Waddenvereniging. “De Waddenzee is een natuurgebied en geen kweekbak waarin mosselen en kokkels liggen te wachten tot ze tegen hoge prijzen verkocht worden.”

Jumelet: “Het natuurbelang krijgt te veel de overhand. Wij hebben belang bij een schone Waddenzee, omdat daar onze broodwinning ligt. Dat het onze eigen schuld zou zijn is flauwekul. Ik heb nog nooit meegemaakt dat er zo veel eenden waren.”

L. Lucas, hoofd afdeling mosselzaken van het Produktschap voor Vis en Visprodukten, schat de schade in de bedrijfstak op 40 miljoen gulden. “De helft van de oogst wordt opgegeten. De direct gedupeerden zijn de mosselkwekers, maar ook de mosselhandelaren ondervinden de nadelige gevolgen.”

Het inzetten van de natuurlijke vijand van de eidereend, de visarend, zoals door sommigen werd geopperd, biedt volgens hem weinig soelaas. “De eidereend is een beschermde vogel en we willen ze niet op gewelddadige wijze verjagen of afschieten.” Lucas vindt het niet meer dan logisch dat het ministerie van landbouw, visserij en natuurbeheer schadeclaims van mosselvissers honoreert. Lucas: “Boeren krijgen ook geld bij wildschade. Op korte termijn willen we afspraken maken met de minister.”

Een woordvoerster van het ministerie van landbouw verklaart dat de vissers nooit een algehele schadeloosstelling krijgen. “Hooguit krijgen ze een tegemoetkoming in het verlies, maar op dit moment is dat nog onzeker. Daarover moeten eerst gesprekken plaatshebben tussen vissers en ambtenaren. Natuurlijk onderkennen wij de problemen van de mosselvissers”, aldus de woordvoerster. “De vissers lijden verlies en dat is heel vervelend, maar het is niet zo dat de oorzaak daarvan in een explosieve groei van de eidereenden ligt. Hier is sprake van een natuurlijk proces. Er is weinig mosselzaadval geweest, dus is er weinig te eten en duiken de eenden nu op de percelen.”