Kort geding over deelnemen aan oorlog in Golf

AMSTERDAM, 5 jan. - De Amsterdamse advocaat mr. A. H. J. van der Biesen wil mogelijk nog begin volgende week een kort geding voeren tegen de Staat der Nederlanden, waarin van de regering wordt geeist eerst de Eerste en Tweede Kamer te raadplegen vooraleer Nederland deelneemt aan een oorlog met Irak.

Van der Biesen, die optreedt voor een vijftiental vredesorganisaties, zegt dat in het televisie-programma Belevenissen, dat de VPRO morgenavond uitzendt.

In een artikel op de Opiniepagina van deze krant op donderdag wees de advocaat er op, dat in ons land een publiek debat ontbreekt over de vraag wie beslist of Nederland meedoet aan een eventuele oorlog in de Golf. Daarin laat hij weten zich zorgen te maken over uitspraken van het PvdA-Tweede Kamerlid Stemerdink - jurist en oud-minister van defensie - in het VPRO-radioprogramma Het Gebouw van 21 december. Stemerdink zei bij die gelegenheid dat de Tweede Kamer zich tijdens het debat over het uitzenden van fregatten naar de Perzische Golf zich impliciet ook had uitgesproken over deelname aan een oorlog.

“Het gaat om een inmiddels denkbare oorlog, waarbij meer dan een miljoen militairen kunnen worden ingezet en waarbij, inmiddels net zo denkbaar, massavernietigingswapens kunnen worden gebruikt. Zou daar niet nog eens een parlementair debat aan moeten worden gewijd? , “ aldus Van der Biesen. Hij refereert daarbij aan artikel 96 van de Nederlandse Grondwet, dat bepaalt: “Het Koninkrijk wordt niet in oorlog verklaard dan na voorafgaande toestemming van de Staten Generaal.” En voorts: “De toestemming is niet vereist, wanneer het overleg met de Staten Generaal ten gevolge van een feitelijk bestaande oorlogstoestand niet mogelijk is gebleken.”

Ook uit krante-interviews met onder andere marine-autoriteiten is deze week gebleken dat bij de krijgsmacht en op departementen draaiboeken klaarliggen, waaruit blijkt dat er een fase in de aanloop naar oorlogvoering wordt overgeslagen, namelijk de goedkeuring van de Staten Generaal.

Van der Biesen bestrijdt de opvatting van Stemerdink. Naar zijn mening heeft de Nederlandse regering toestemming van het parlement gekregen om fregatten naar de Golf te sturen met als oogmerk er op toe te zien dat het VN-handelsembargo tegen Irak wordt nageleefd, niet om oorlog te voeren. Verder klopt Stemerdinks redenering volgens Van der Biesen in elk geval juridisch niet. De Grondwet bepaalt immers dat de Staten Generaal over het al dan niet overgaan tot oorlogvoering 'in verenigde vergadering besluiten'. Dat is in het geval van het fregattenbesluit niet gebeurd.

Van der Biesen meent dat bij een werkelijk debat over het al dan niet deelnemen aan een oorlog ook aspecten belicht moeten worden waarover tot nu toe geen enkel overleg heeft plaatsgevonden tussen regering en volksvertegenwoordiging. Wat zijn bijvoorbeeld de consequenties van het gebruik van massavernietigingswapens en wil Nederland die voor haar rekening nemen? Oorlog betekent bovendien dat ons land potentieel doelwit van Irakese akties zou kunnen worden. Hoe beschermen we ons daartegen en welke draaiboeken liggen daarvoor klaar?

Begin vorige maand diende in de VS een soortgelijk proces. De Amerikaanse advocaat Peter Weiss wilde toen namens 53 senatoren en een lid van het Huis van Afgevaardigden een oordeel van de rechter over de vraag of president Bush met voorbijgaan aan het Congres Irak de oorlog kon verklaren. De rechter wees de eis af, maar bepaalde dat de Amerikaanse Grondwet ondubbelzinnig zegt dat alleen het Congres de bevoegdheid heeft oorlog te verklaren.