Deernis overheerst in portret van Bomans

Godfried Bomans: de jonge jaren, zondagavond, Ned. 1, 21.40-22.25u. Deel twee wordt een week later uitgezonden.

Godfried Bomans was, zegt zijn biograaf Michel van der Plas zondagavond in het eerste deel van een aan de schrijver-humorist gewijd tweeluik, “een mens met veel vermommingen”. Dat maakt het lastig een documentaire over hem te maken. In tv-interviews was hij zelden zichzelf; hij hing liever de pias uit en was alleen hoogst sporadisch op een moment van oprechtheid te betrappen. Een van de weinige uitzonderingen vond plaats in een gesprek met Mies Bouwman, waarin hij weemoedig terugkijkt op het begin van zijn schrijversleven, toen hij nog “de genade van de stilte, van het isolement” kende. Verder verzon hij zijn autobiografie meestal ter plekke, alles mooier en spannender makend dan het was. Hoe kan een programmamaker met zulk archiefmateriaal nog een waarheidsgetrouw portret maken?

Kees de Bree, regisseur bij Peekel-Stips Produkties, heeft gekozen voor Van der Plas als de alwetende verteller. In de manier waarop deze de beelden van commentaar voorziet, overheerst de deernis. Bomans kon weliswaar buitengemeen geestig zijn en prachtig schrijven, maar hij moet daarachter veel onrust en een hunkering naar literaire erkenning hebben verborgen. Hij wordt hier in zoveel mogelijk gedaanten vertoond: als de amuseur, die snikkend van de pret zijn interview met de 100-jarige voordraagt, de causeur die sterke verhalen opdist en zich wellustig wentelt in het applaus van de toehoorders, de bespiegelaar die “met stelligheden strooiend” de filosoof uithing, en de twijfelende katholiek die niet meer weet waaraan hij zich nog kan vasthouden. De archieffragmenten zijn daarbij zorgvuldig geselecteerd; uit de veelheid heeft men niet alleen de succesnummers gekozen, maar ook veel minder bekende beelden. Het resultaat is een veelzijdig portret.

In het eerste deel is Bomans de eeuwige student, die zo lang mogelijk de keus voor een carriere voor zich uitschuift. In deel twee wordt de schrijver langzaam maar zeker verdrongen door de performer die zijn trucjes eindeloos uitmelkt. Een van de laatste scenes is gefilmd tijdens een reis naar Mexico, waar hij de Nederlandse kolonie vermaakt met het voorlezen van een nogal slap kolderverhaaltje over zijn zogenaamde deelname aan de vooroorlogse Olympische Spelen. Het tafereel is onbedoeld hoogst treurig en vat alles samen wat Van der Plas voordien over Bomans heeft gezegd.

    • Henk van Gelder