Fraai overzicht van Tennessee Williams' toneel

De NOS-televisie presenteert de komende weken een reeks van acht films en televisiebewerkingen van toneelstukken door Tennessee Williams. Vanavond opent de reeks met de korte speelfilm Onbewoonbaar verklaard (This property is condemned), geregisseerd door Ben Verbong.

Onbewoonbaar verklaard, Ned.3, 21.39-21.54 uur.

Een meisje balanceert op de spoorrails, armen gespreid, ze kan elk moment vallen, ze zingt My blue heaven. Een jongen slaat haar gade. Zij verdwijnt in een loods vol hendels van wissels. De jongen glipt achter haar naar binnen. Ze spreken met elkaar, niet langer dan zo'n tien minuten. In de intieme beslotenheid van het verlaten gebouw gebeurt er tussen beiden zoveel, dat eigenlijk te groot voor hen is. Het meisje koketteert met de dood van haar oudere, bloedmooie zuster. Nu heeft zij al haar minnaressen geerfd. Tegelijkertijd speelt ze met een pop. Ze schijnt ook bloot te dansen, maar dat doet ze alleen als ze eenzaam is. En voor jongens die ervaring hebben, anders is het zonde van haar tijd. Jochies interesseren haar niet. Daartegenover is ze bang dat de breuk in het poppeschedeltje niet is genezen.

Ten slotte nemen ze weer afscheid. Zij keert terug over de spoorbaan naar het onbewoonde huis waarin ze alleen woont; hij, in wolken van verbazing, prille verliefdheid en ongeloof, loopt verder. Onbewoonbaar verklaard, zo heet deze korte film die is gebaseerd op een toneelstuk van Tennessee Williams - en hij is prachtig in zijn geheimzinnigheid, subtiel in zijn raadsels en glashelder van speelstijl.

Ben Verbong regisseerde Onbewoonbaar verklaard voor de NOS-televisie. Het is de eerste uitzending van een reeks van acht gewijd aan het toneelwerk van de Amerikaanse toneelschrijver Tennessee Williams (1911-1983). Een fraaier overzicht van deze toneelschrijver is nauwelijks denkbaar. Goed, voor sommigen roept hij vooral jeugdsentiment op, voor mij niet en elke kennismaking met zijn werk is een verrijking.

Films als Suddenly last Summer en A cat on a hot tin roof zijn in deze reeks te zien naast bewerkingen voor de televisie van toneelstukken die eerder dit jaar in de Rotonde van de Amsterdamse Stadsschouwburg gingen. De kwaliteit van de uitvoering van toen staat gelijk aan die van de registratie voor de televsie, te meer omdat de speelstijl eertijds gericht leek te zijn op uitzending. Van de drie stukken, Onuitgesproken, Een hotelbar in Tokio en Een vreemde liefde heeft Een hotelbar in Tokio zelfs aan kracht gewonnen. Dat is vooral te danken aan het weinig toneelmatige spel van de acteurs en de bijna surrealistische cameravoering. We kijken niet naar gefilmd toneel, we kijken naar een drama dat zelfstandige betekenis heeft, los van de toneelbron waaruit het is ontstaan. Voor de vrouw Miriam die de hoofdrol vervult is het leven, net als voor de jongen en het meisje uit Onbewoonbaar verklaard, te groot voor haar begrip. Zij wil het met alle kracht die ze bezit in haar greep houden, maar moet ten slotte toegeven dat haar ongenaakbare drang tot onafhankelijkheid en haar op passie gerichte energie niet met elkaar in harmonie zijn te brengen. Op deze manier beschouwd is Een hotelbar in Tokio, geregisseerd door Eddy Habbema, te zien als een manifest van Tennessee William's leefstijl en werkwijze: drang naar uitbundigheid die door vormbesef wordt ingetoomd.

    • Kester Freriks