Aids-virus is vermoedelijk afkomstig van smalneusaap

Hoe is de ziekte AIDS bij de mens ontstaan? Daarover zijn onlangs nieuwe gegevens ontdekt. Een Britse matroos die in Manchester in 1959 stierf is, zoals nu pas blijkt aan AIDS overleden.

In dat zelfde jaar zijn er ook bloedserummonsters uit Zaire verzameld die, zoals nu blijkt, antilichamen bevatten tegen het AIDS virus HIV-1. Het eerste geval van een HIV-1 positief serum buiten Afrika is gemeld uit Noorwegen waar het gaat om een matroos die vermoedelijk omstreeks 1965 met HIV-1 werd geinfecteerd.

Er bestaat nauwelijks twijfel dat AIDS bij de mens is ontstaan in Afrika. Aldus concludeert dr. A. Karpas van de universiteit van Cambridge in Engeland in een brief aan het blad Nature. Niet alleen is de ziekte wijd en zijd verspreid in Afrika, maar alleen in Afrika zijn er apensoorten die van nature besmet zijn met virussen die verwant zijn aan het humane AIDS virus.

Toch blijft het een puzzel waarom de twee humane virussen waarvan bekend is dat ze AIDS veroorzaken (HIV-1 en HIV-2) structureel weinig op elkaar lijken, terwijl HIV-2 wel veel verwantschap vertoont met het SIV virus dat van nature voorkomt bij makaken, Afrikaanse smalneusapen. Is het menselijke AIDS dan misschien afkomstig van een smalneusaap?

De oplossing heeft misschien te maken met een merkwaardige seksuele gewoonte van Afrikaanse inboorlingen. Zo is het een gebruik bij de Idjwi-stam van het Kivumeer in Oost-Zaire en ook bij andere stammen die bij de Afrikaanse meren wonen om mannen en vrouwen rondom hun geslachtsdelen in te spuiten met het bloed van apen. Men denkt namelijk dat zij hierdoor tot grotere seksuele activiteit worden aangezet. De mannen krijgen het bloed van mannetjesapen en de vrouwen het bloed van vrouwtjesapen. Ook krijgen ze injecties van het apebloed in de dijen en de rug. Een dergelijk gebruik zou tot de overdracht van het virus van de makaken op de mens kunnen leiden en zo tot AIDS, meent dr. Karpas in zijn brief aan Nature. Wellicht is het HIV-1 dan ontstaan uit overdracht uit weer een andere apenstam.

Uit epidemiologische gegevens blijkt dat de HIV zich sinds de Tweede Wereldoorlog vanuit Afrika over de wereld heeft verspreid. Deze verspreiding valt samen met de wereldwijde introductie van injectienaalden uit de westerse landen, en met groots opgezette vaccinatieprogramma's in Afrika. Tegelijk met antibiotica arriveerden ook de injectiespuiten in Afrika. Men kan zich voorstellen dat mensen in dit werelddeel geinfecteerd raakten met de apevirussen en dat dit via injecties en transfusies aan anderen werd overgebracht. Dat de verspreiding van AIDS vaak en gemakkelijk kan geschieden via injectienaalden blijkt wel uit het hoge percentage heroinespuiters dat zo met AIDS is besmet.

    • Mels Sluyser