De grootste crisis

De legers die nu over dertien dagen volgens de regels van het ultimatum der Verenigde Naties in de woestijn op elkaar moeten botsen, tellen samen bijna een miljoen man. Naarmate het Uur U van deze ramp nadert, neemt de verbeeldingskracht der verantwoordelijken toe. President Bush heeft gelijk: dit is de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Waren Korea en Vietnam niet groter? Had de Cubaanse rakettencrisis niet de belasting van een nog veel grotere catastrofe? Dat zijn op dit ogenblik academische vragen. Iedere crisis die ons nu bedreigt met massaslachting en een onoverzienbare politieke en economische ontwrichting is kortweg de grootste crisis.

We kennen de gevolgen van Korea en Vietnam. De eerste oorlog kostte tegen de twee miljoen mensen het leven. Na drie jaar was daar de toestand van 'het begin der vijandelijkheden' hersteld. In Vietnam waren het er ruim 1,2 miljoen en die oorlog is door de Amerikanen verloren. Het aantal doden biedt geen garantie over de uitkomst, maar het zijn er altijd vele malen meer dan de optelsom der verwachtingen. Daarom is de crisis van de Golf nu de grootste crisis.

Intussen heeft de internationale gemeenschap minus Irak en Cuba vastgesteld dat Saddam Hussein de volle verantwoordelijkheid draagt. De manier waarop hij zijn politiek bedrijft, is in zijn soort zeer kundig. Laat men alle verdere vergelijkingen met Hitler voor wat ze zijn, dan blijven de sterke reminiscenties aan Munchen. Toen in 1938 Tsjechoslowakije werd opgeofferd, gebeurde dat niet alleen uit lafheid of kortzichtigheid. Aan Hitler werden - bij vergissing - in laatste aanleg dezelfde humanitaire overwegingen toegeschreven, dezelfde daaruit voortkomende redelijkheid die de democratische Geallieerden bewoog. Op dergelijke motieven bij zijn tegenstanders rekent vermoedelijk ook Saddam. Onze publieke opinie wil geen bloedbaden en geen leiders die de kansen daarop naderbij brengen. In theorie willen we de wereldrechtsorde graag onderschrijven, maar naarmate we dichter komen tot het Uur U waarop de daad bij het woord moet worden gevoegd, zijn we sterker geneigd tot het uitstellen van de consequenties. Mij lijkt dat, met alle respect voor Kants categorische zienswijze die door een expert in de Volkskrant als uiteindelijke rechtvaardiging voor de oorlog wordt beschouwd, een verstandige houding. Na Hitler is er niets meer dat de moderne massaslachting rechtvaardigt.

Betekent dit dat de politiek van het Westen voortaan zal bestaan uit varianten op appeasement? De sterkte van Japan en de Westelijke industriestaten is juist dat ze, bij hun afkeer van geweld tussen de naties, geenzins van plan zijn uitverkoop te houden. Die oplossing is voorbehouden aan de vredesactivisten, totaalcapitulanten bij voorbaat voor een geniaal chanteur. De vredesactivisten zijn niet alleen bereid, door hun onvoorwaardelijke overgave een ongeteld aantal soldaten het leven te redden, maar daarbij impliciet hun zegen te geven aan een onguur regime dat zojuist acht jaar van ouderwetse slachtpartijen achter de rug heeft, een minderheid met gifgas bewerkt, een kernwapen met bijbehorende raketten bouwt en met behulp van een bekwame geheime politie zijn tegenstanders laat verdwijnen.

De tegenstanders van Irak zijn in de positie dat ze met meer zijn dan ooit tevoren - de VN min twee of drie - en dat ze zich tot dusver hebben verenigd op een politiek waarvan de mogelijkheden nog lang niet zijn uitgeput. Dat is in de geschiedenis nog niet eerder vertoond. Het zou - laten we Talleyrand er nog eens bijhalen - erger zijn dan een misdaad, het zou een fout zijn als dit unieke uitgangspunt niet tot het laatst zou worden uitgebuit.

De blokkade biedt mogelijkheden tot escalatie die nog niet zijn onderzocht. Nu wordt, voorzover men dat kan beoordelen, Saddam geleid door zijn hoop dat het ultimatum zal aflopen waarna zijn tegenstanders voor de gevolgen zullen terugschrikken. Wat dat voor uitwerking op het bondgenootschap zal hebben, valt niet te overzien, maar het is wel zeker dat het er niet sterker op zal worden. Zo'n gang van zaken dient natuurlijk te worden vermeden. Dat is mogelijk als de Europese en Japanse leden van het verbond zich duidelijker solidair verklaren met Washington, daden bij het woord voegen, meer betalen, strijdkrachten op vrijwillige basis sturen, de blokkadepolitiek op lange termijn bekrachtigen en gelijktijdig diplomatieke initiatieven ontplooien die tot uitstel van de oorlog leiden. Het front tegen Saddam moet grimmiger worden zonder dat geschoten wordt.

De rechtvaardiging daarvoor dient zich onmiddellijk aan. Vermijding van de oorlog is niet alleen een humanitair belang voor de betrokken strijdkrachten en de burgerij die door de bommen zal worden getroffen. Het is ook een humanitair belang voor alle wankele economieen die zijn aangewezen op de hulp en de trekkracht van de industriestaten. Een oorlog in de Golf zal de omwenteling in de voormalige socialistische wereld in gevaar brengen en de Derde Wereld ellendiger achterlaten. Dat is het wijde perspectief van een misschien aanstaande wereldcrisis waarmee we rekening moeten houden. De vooruitgang, hoe moeizaam en kritiekwaardig ook, komt uit het Westen. Zo kan het blijven als de blokkade op den duur, na mogelijkerwijs wel een jaar, desnoods twee, Saddam tot ontruiming van Koeweit dwingt en daarmee naar alle waarschijnlijkheid tot aftreden. Het houdt op als op de vijftiende de oorlog begint.

Alle politieke leiders van het Westen dragen in deze, de ernstigste crisis, verantwoordelijkheid. Vrijdag komen in Luxemburg de EG-ministers van buitenlandse zaken bijeen. Mij dunkt: onze minister Van den Broek zou zijn betrekking niet meer waard zijn als hij geen krachtige bijdrage leverde tot vermijding van de oorlog met behoud van het front tegen Saddam.

    • H. J. A. Hofland