Inspecties IAEA zijn niet waterdicht

WENEN, 30 nov. - Bij het Internationale Atoomagentschap (IAEA) in Wenen is men verbaasd over de met name Amerikaanse kritiek op of irritatie over de inspectie van vorige week. Daarbij werd vastgesteld dat het nucleaire materiaal in Irak, waarop het agentschap onder het non-proliferatie verdrag toezicht houdt, sinds de vorige inspectie van appel van dit jaar niet van status is veranderd.

Het IAEA volgde de normale routine. Tweemaal per jaar heeft dergelijke inspectie plaats. Na de eerste dit jaar in april was het normaal een tweede tegen het eind van het jaar te houden.

Niet gebruikelijk is het om na inspecties tekstverklaringen uit te geven. Dit gebeurde dinsdag op nadrukkelijk verzoek van de Iraakse regering. Aangezien Bagdad er slechts op aandrong de onafhankelijk bereikte resultaten van het onderzoek te publiceren, willigde men dit verzoek in van een land, dat van het begin af aan partner is geweest van het in 1970 tot stand gekomen Non Proliferatie Verdrag.

Natuurlijk betoogt niemand in Wenen dat de inspecties van nucleair materiaal, zoals die in het verdrag zijn geregeld, waterdicht zijn. Tenslotte moeten de staten die lid worden van het verdrag zelf aangeven waar het nucleaire materiaal te vinden is.

Als een verdragstaat bewust de bepalingen van het verdrag zou ontduiken zou het waarschijnlijk moeilijk zijn de schending vast te stellen. In principe zou het Atoomagentschap wel kunnen besluiten tot speciale inspecties om verdenking van verdragsbreuk na te trekken. Maar dergelijke speciale inspecties hebben in de afgelopen twintig jaar nooit plaatsgehad en lijken ook moeilijk uitvoerbaar als een staat die onder verdenking staat de toegang aan inspectieteams zou weigeren.

In 1981 bombardeerde de Israelische luchtmacht de van Frankrijk afkomstige Osirak-reactor met de rechtvaardiging dat Irak er aan een kernwapen werkte. Deze reactor stond onder toezicht van het IAEA, maar ook toen was bij inspecties niet vastgesteld dat de Irakezen zich niet aan het verdrag hielden. In feite trok Israel met zijn bombardement een lange neus naar het Agentschap en zijn inspectiemethoden. In Wenen is men er dan ook nog steeds niet van overtuigd dat Israel met zijn bombardement de mensheid een grote dienst heeft bewezen door de produktie van een Iraakse atoombom dramatisch af te remmen.

Niet iedereen is hier even gelukkig met de grote nadruk die het gevaar van een Iraakse atoombom vooral in de Amerikaanse discussie over de situatie in de Golf krijgt. 'Als de Irakezen in het geniep aan een kernbom bouwen, zal het toch nog een paar jaar duren voordat zij een atoomwapen hebben; maar gifgas hebben zij nu al en dat hebben zij trouwens al gebruikt', kun je hier horen zeggen.