Galerie

Robert Terwindt

Tot in de jaren twintig van deze eeuw dienden asymmetrische ijzeren voorwerpen in allerlei formaten in grote delen van Afrika als geld. Soms konden de metalen plakken met geringe ingrepen tot gereedschappen of wapens worden omgesmeed, maar vaak was de vormgeving van het waardemetaal abstract. Hoe ingewikkelder het ijzer was bewerkt, hoe hoger de waarde ervan. De fraaiste stukken werden gereserveerd voor bruidsschatten. Hoewel ijzererts in Afrika rijkelijk voorradig was, leverden de hoge temperaturen die voor de verwerking noodzakelijk waren problemen op. Betrekkelijk weinig smeden waren in staat het metaal uit het erts te bevrijden. Deze vaklui werden gevreesd en bewonderd en hun produkten kregen een magische lading.

Deze bijzonderheden zijn afkomstig van de in Nijmegen wonende en werkende Robert Terwindt (50), verzamelaar van vooral Afrikaanse etnografica en ijzeren waardestukken. Hoewel de voorwerpen uit ooit primitief geheten culturen tot de inspiratiebronnen van de moderne kunst behoren, hadden ze die rol in het werk van Terwindt tot dusverre nauwelijks gespeeld. Hij schilderde in een beheerst wild expressionisme, waarin zwaar opgebrachte kleuren wervelen rondom figuratieve elementen als menselijke figuren, een motorrijder in volle vaart en een wapperende vlag.

Aan die uitgangspunten is nu het ijzeren geld uit Afrika toegevoegd. Terwindt maakte een lange serie aquarellen, waarin de grillige vormen van de ijzeren geldstukken opgaan in een zorgvuldige uitwerking van afgeleide vormen. De stukken uit Terwindts verzameling kregen in de reeks hun plaatsen in een ambiance van kleuren, die te maken heeft met de exotische omgeving waaruit ze oorspronkelijk afkomstig zijn.

Tien van deze aquarellen uit de veel omvangrijkere serie worden nu geexposeerd in galerie Ellen Hansen in het rivierdorp Wamel, dat tegenover Tiel in het land van Maas en Waal ligt. Ellen Hansen is van plan in haar enkele maanden geleden geopende expositiecentrum werk te tonen van de vele beeldende kunstenaars die zich in het rivierengebied hebben gevestigd.

Robert Terwindt laat er nu behalve de aquarellen ook zeven olieverven zien. Een daarvan, het doek Bruidsgeld, heeft met het ijzeren ruilmiddel uit Afrika te maken, en is misschien het begin van een nieuwe reeks. Het grotere formaat en de robuuste olieverftechniek behoren meer tot Terwindts mentaliteit dan de voorzichtigere benadering in de waterverfbehandeling van papier. Hij heeft de ruimte nodig om de verflagen en kleurmassa's in durende beweging te krijgen.

Galerie Ellen Hansen, Kerkstraat 24, Wamel. T/m 29 dec. Do. t/m zo. 13-17u.

Eddy Gheress

De 46-jarige Eddy Gheress, in Canada geboren uit Roemeense ouders, woont al ruim zeventien jaar in Amsterdam, waar hij van 1973 tot 1976 aan de Rijksacademie beeldhouwen studeerde. Hij kreeg les van onder anderen Theresia van der Pant. De opleiding, met enige nadruk op de klassiek-ambachtelijke kanten van het vak, sloot aan op zijn voorkeuren die eerder waren gebleken uit reizen naar Mexico en Italie en de herhaalde bezoeken aan Griekenland. Die klassieke invloeden spreken uit het werk dat nu wordt geexposeerd in de Amsterdamse galerie Imago. Zijn beelden van steen, brons en gips hebben zowel te maken met de indiaanse oervormen van Latijns Amerika als met de ideaaltyperingen in de beeldhouwkunst van het oude Griekenland. Er zijn vooral portretten, maskers en de gestalten van zware, moederlijke vrouwen, afgerond en gestileerd tot symbolen van beschutting, warmte, en rust te zien. In een reeks tekeningen worden dezelfde thema's behandeld.

Dat Gheress plezier beleeft aan het pure ambacht van hakken en polijsten, is niet alleen aan de beelden af te zien maar ook te voelen. Het is aangenaam de volle ronde vormen aan te raken, niet alleen van zijn grote beelden maar vooral ook van zijn kleine plastiekjes van soms maar enkele centimeters. De miniaturen zijn van zilver, brons of steen en ze lijken bedacht en gemaakt om altijd bij je te hebben en af en toe in de hand te nemen.

Galerie Imago, Nieuwe Zijds Voorburgwal 371, Amsterdam. T/m 12 dec. Di. t/m za. 13-17.30u.

Peter Schenk

De door stormwind en herfst verwilderde tuin rondom de Doornse Galerie Nieuwe Weg verschaft een zinvolle entree naar de expositie van Peter Schenk die een serie geabstraheerde natuur-associaties laat zien. Het zijn in gemengde techniek op papier uitgevoerde reacties op landschappen door de vier seizoenen heen. De voorstellingen gaan samen met op de Japanse haiku geinspireerde versregels waarin sprake is van slagregens op zee en in een oude vijver plonsende kikkers.

De 46-jarige Schenk heeft een twintig jaar experimenteren achter zich. Het steeds opnieuw uitvinden van het wiel is voor veel beeldende kunstenaars noodzaak om tussen de ontelbaar vele gebaande paden hun eigen weg te vinden. Bij Peter Schenk leidde dat tot bij voorbeeld vele tientallen variaties op het thema De Zee waarin water, licht en beweging, kleurschittering en zonspiegeling in etsen, aquarellen en pastels werden vertaald. De meest recente serie heeft de beleving van het landschap als aanleiding. In gemengde techniek op papier en in olieverf op groot doek maakt Schenk zijn herinneringen vrij van bijzaken en franje. Een lange schaduw, een vlakte geel riet en kringen in het water, daar gaat het om in de associaties die met vlekken, druipsporen, krassen, vlakken en lijnen tot stand komen. De begeleidende dichtregels sluiten goed aan en hebben de werking van een de abstracties verklarende tekst.

Galerie Nieuwe Weg, Sterkenburgerlaan 4, Doorn. T/m 22 dec. Di. t/m vr. 14-17u., za. 11-17u.

Jan van Anrooy

Het atelier van de schilder Jan van Anrooy in het grote huis aan de Lingedijk in het Betuwedorp Tricht is na zijn plotselinge dood op 5 september 1988 onaangeroerd gebleven. Doordat de kunstenaar, die 87 jaar werd, vrijwel tot het laatst heeft gewerkt, was er een omvangrijke artistieke nalatenschap, die behalve uit tientallen schilderijen bestond uit schetsen, tekeningen, notities en studies. Voor Van Anrooy was tekenen net zo vanzelfsprekend als ademen. Hij werkte op alles wat maar als drager van zijn waarnemingen en invallen kon dienen: op de achterkanten van kalenderbladen, op verpakkingskarton van de boodschappen en zelfs op rouwkaarten. Met elkaar vormden al die schetsen en tekeningen een creatieve voorraadkelder waaruit hij putte bij het opzetten van zijn schilderijen van vooral het landschap van zijn Betuwse geboortestreek. De boomgaarden, grienden en de rivier waren aanleidingen voor een vitaal expressionisme dat een merkwaardige extra impuls kreeg nadat de schilder een staaroperatie had ondergaan. De toen bij hem ingeplante kunstlens veranderde op dramatische wijze zijn werkelijkheidsbeleving. Kleuren werden elementair, zwarten en witten verhevigden en de toegenomen contrasten maakten de symboliek in zijn werk directer en feller dan voorheen.

Uit de achtergebleven voorraad is nu een ruime selectie gemaakt die in De Kijkschuur van verzamelaar Piet Cleveringa in Acquoy wordt geexposeerd. De nadruk ligt op de schetsen en tekeningen uit verschillende fasen in het lange leven van Van Anrooy. Het is de laatste keer dat De Kijkschuur, die eigenlijk al gesloten was, als galerie dienst doet. Cleveringa gaat Acquoy verlaten. Dat zijn huis met de ruime tentoonstellingszalen een culturele bestemming zal behouden, is onwaarschijnlijk.

De Kijkschuur, Lingedijk 84, Acquoy. Geopend in de weekeinden van 1/2 en 8/9 dec. 12-18u. Op de zondagen wordt om 13u. de documentaire film vertoond die Boud Smit over Jan van Anrooy maakte.