Voorzitter Veiligheidsraad in de praktijk relatief machtig

NEW YORK, 29 nov. - Hoe machtig is het voorzitterschap van de Veiligheidsraad, dat iedere maand overgaat op een van de 15 leden?

Heel machtig, vindt de ambassadeur van Cuba, die gisteren stoom afblies omdat hij de afgelopen maand onder het voorzitterschap van de Verenigde Staten geen kans heeft gekregen om resoluties tegen Israel ter stemming te brengen. 'Er is kennelijk een regel in de procedureregels die ik nog niet kende, die zegt dat in bepaalde maanden, als bepaalde permanente leden van de Raad het voorzitterschap bekleden, zij koning zijn - zij mogen beslissen, zij mogen de regels herinterpreteren, zij mogen het Handvest amenderen, zoveel zij willen', aldus Ricardo Alarcon de Quesada. De afgezant van Castro is verreweg de kleurrijkste diplomaat in de Raad: hij slaat zijn Angelsaksische collega's graag met citaten uit Alice in Wonderland en van Ernest Hemingway om de oren.

'Kennelijk kan de voorzitter van de Veiligheidsraad in bepaalde maanden bepalen wat er wordt besproken of niet. Misschien kunnen zij in de toekomst, onder de nieuwe wereldorde, ook bepalen welke woorden de delegaties kunnen kiezen', aldus Alarcon de Quesada.

De Amerikanen vinden ook dat het voorzitterschap grote invloed heeft, getuige hun haast om het ultimatum aan Irak erdoor te drukken voordat Jemen - het enige Arabische lid van de Raad - in december voorzitter wordt.

Maar is het nu werkelijk zo dat de voorzitter de Veiligheidsraad - en daarmee in zekere mate de internationale gemeenschap - naar zijn hand kan zetten?

De procedureregels van de Veiligheidsraad, vervat in 51/2 A-4 velletjes, zeggen niets over de macht van de voorzitter. Integendeel: regel 30 zegt dat als iemand de mening van de voorzitter uitdaagt op een punt van orde, erover moet worden gestemd. Regel 34 zegt dat ieder voorstel voor een resolutie ter stemming kan worden gebracht.

Alracon de Quesada zegt dat hij om dergelijke stemmingen heeft gevraagd, maar van de Amerikaanse ambassadeur Thomas Pickering te horen heeft gekregen dat hij eerst een meerderheid van de raad mee moest krijgen voor de stemming.

Was dat obstructie? Dergelijk optreden staat formeel niet in de regels, maar is wel praktijk geworden, om te voorkomen dat de Veiligheidsraad zijn vuile was buiten de deur hangt. Verslaggevers in het VN-gebouw weten dat als een stemming wordt aangekondigd, het nieuws al voorbij is. De woordvoerder van de Amerikaanse missie zei desgevraagd dat er duidelijk geen meerderheid was in de raad in de afgelopen weken voor een stemming over een anti-Israel-resolutie, en dat de voorzitter altijd 'meebeweegt met de wil van de raad'.

Kan een voorzitter ook een voorstel erdoor drukken? Het antwoord is vrijwel absoluut: nee. Of hij dat kan of niet heeft niets te maken met zijn voorzitterschap, wel met de macht van het land dat hij vertegenwoordigt en de merites van zijn voorstel.

De negatieve macht is een stuk groter. Zelfs een klein land als Jemen kan voorstellen van bij voorbeeld de VS buiten stemming houden. De VS kunnen niet meteen verongelijkt protesteren, dat is niet geloofwaardig; dus de eerste twee weken zijn voor de voorzitter. Daarna kunnen leden protesteren; of zij invloed hebben hangt af van de dikte van de huid van de voorzitter en van de macht die hij heeft over andere lidstaten - leden zullen minder snel kritiek hebben op de Sovjet-Unie of de VS, omdat die nu eenmaal grote invloed kunnen hebben in de wereld. Vandaar dat de VS zulke haast hadden met de resolutie die, als alles goed gaat, vandaag om half vier lokale tijd in stemming komt.