Vengerov (16): wonderkind op zwerftocht door de wereld

DEN HAAG, 28 nov. - 'Als je Vadim Repin hoort spelen krijg je zin om te lachen, als Vengerov speelt moet je huilen'.

'Deze opmerking van een criticus is misschien wat simpel, maar ik geloof dat er waarheid in schuilt', zegt Zachar Bron, de onlangs in Rotterdam benoemde vioolpedagoog uit Novosibirsk, over zijn twee beroemdste leerlingen. In 1989 won Vadim Repin het Koningin Elisabeth Concours in Brussel. Afgelopen zomer won de inmiddels zestienjarige Maxim Vengerov op het Internationale Carl Flesch Concours in Londen naast de eerste prijs nog zes prijzen, waaronder die voor de mooiste vertolking van Bach, Mozart en Paganini.

Maxim Vengerov, die vrijdag en zaterdag in Den Haag het Eerste vioolconcert van Prokofjev speelt bij het Residentie Orkest onder leiding van Hans Vonk, is al vaker opgetreden in ons land. In 1988 gaf hij een fenomenale vertolking van Bruchs Vioolconcert bij het Concertgebouworkest. Daarna gaf hij in de Grote Zaal een verbluffend recital, soleerde hij bij het Rotterdams Philharmonisch Orkest en speelde hij, in oktober dit jaar, in Amsterdam Tsjaikovsky's Vioolconcert met het Nederlands Philharmonisch Orkest. In dezelfde periode voerde hij het Eerste vioolconcert van Prokofjev uit met het Radio Filharmonisch Orkest onder leiding van Edo de Waart: een indrukwekkende interpretatie met een muzikaal inzicht waarop menig volwassen musicus jaloers kan zijn.

Vengerov verheugt zich op zijn concerten in Den Haag omdat hij Nederland 'zo'n leuk land' vindt en omdat Prokofjev volgens hem 'een heel diepzinnige componist' is. Bij voorbaat staat al vast dat zijn Prokofjev de komende dagen anders zal klinken dan in Amsterdam, want zoals Vengerov van Bron heeft geleerd: 'Een musicus moet altijd proberen nieuwe dingen in de muziek te ontdekken en uit te drukken'.

In 1974 werd Vergerov in Novosibirsk geboren als enige zoon van een hoboist en een koordirigente. Hij wilde op driejarige leeftijd viool spelen nadat hij een plaat van David Oistrach had gehoord. Zijn eerste pedagoge Toertsjaninova verklaarde bijna onmiddellijk dat een kind als Vengerov maar eens in de honderd jaar geboren wordt.

Daarom moest Vergerov studeren, drie uur per dag en in het weekeinde vijf. Tijdens vervelende technische oefeningen las hij stiekem Carlsson van Astrid Lindgren, destijds zijn lievelingsboek 'omdat het over zo'n zielige dikzak gaat', of speelde hij met zijn linkerhand met autootjes terwijl hij met de rechterhand op de losse snaar zijn stokvoering probeerde te perfectioneren.

Toen Toertsjaninova ('een fantastische lerares en voor mij als een lieve moeder') in 1979 naar Moskou vertrok, ging de vijfjarige Vengerov onder begeleiding van zijn oma en opa met haar mee. Drie jaar lang studeerde hij bij haar aan de Centrale Muziekschool van Moskou, totdat zijn opa ernstig ziek werd en er niets anders opzat dan terug te gaan naar Siberie. Daar werd Vengerov in 1982 leerling van Zachar Bron. In Moskou had hij al talloze concerten gegeven. Op zijn vijfde speelde hij al de lastige Variaties van Paganini, waarbij hij van pure opwinding als een tol op het podium rondjes draaide en per vergissing na afloop de verkeerde kant op boog.

'Bij Bron belandde ik in de echte kunstwereld. Niet alleen droeg hij een enorme beheersing van de viool op zijn leerlingen over, ook leerden we van hem dat techniek in wezen geluid en frasering betekent. Dat zangerige in mijn spel heb ik voornamelijk aan Bron te danken. Hij leerde me vrijer en meer ontspannen muziek te maken. Kort geleden reisde hij mee naar Japan. Op een van de concerten ging het heel erg goed. De volgende dag zei Bron: Zo, nu kan je vanavond niet meer zoals gisteren spelen. Het moet altijd weer anders en nieuw klinken.'

Toen Bron twee jaar geleden naar Lubeck emigreerde, verhuisde de familie Vengerov met hem mee. Maxim Vengerovs vader zat zonder werk en zijn moeder ging steeds met hem mee op reis wanneer hij door heel Europa concerten moest geven, zodat het gezin uit elkaar dreigde te vallen. 'Maar we hebben onze vader nodig', zegt Vengerov, 'daarom hebben we onlangs besloten met zijn allen naar Israel te emigreren.' Inmiddels heeft Vengerov, zoals Repin al eerder deed, aangekondigd zijn lessen bij Bron in Rotterdam te staken.

De komende twee jaar zal Vengerov twaalf concerten geven met Zubin Mehta en het Israel Philharmonic. Bovendien heeft Isaac Stern hem uitgenodigd in New York te komen spelen. Dit seizoen staan er zo'n vijftig concerten op het programma en ook is Vengerov, die al een aantal cd's op zijn naam heeft staan, onlangs exclusief gecontracteerd door Teldec.

De komende jaren hoopt Vengerov onder meer de vioolconcerten van Brahms, Beethoven, Sibelius en Mendelssohn uit te voeren. Ook wil hij graag modernere stukken spelen van een componist als Schnittke. 'Ik zie het allemaal wel', zegt Vengerov, 'er is zoveel prachtige muziek.' Zelfs het feit dat hij bij gebrek aan beter op een 'niets-viool' van een paar duizend roebel moet spelen baart hem vooralsnog geen zorgen. Vengerov: 'Ooit komt er wel een betere viool, ik hoop een Guarneri.'