Plagiaatprijs voor 'eenvoudige dozensjouwers'

De winnaar kwam niet opdagen. De uitreiking van de eerste 'Genius', de Nederlandse plagiaatprijs voor industriele vormgeving, bleef steken bij de symbolische overhandiging van de 'spuuglelijke zwart-gespoten tuinkabouter' aan de firma Ronia, groothandel in kantoorbehoeften te Almere-Vaart. Daar bracht men de telefoonklapper (alias 'roterend adressensysteem') in de handel die door de jury tot het meest flagrante plagiaat van het jaar werd uitgeroepen - onder het uit Duitsland overgenomen motto Wer kopiert, wird blamiert.

De plagiaatprijs is geboren uit de frustratie van de Beusichemse vormgever Koen Jansen die zijn ontwerpen voor spellen en speelgoed al menigmaal gekopieerd zag, en wordt georganiseerd door het vakblad Design. Het voornaamste doel is volgens hoofdredacteur A. Roos 'om het verschijnsel in een kwaad daglicht te stellen.' Tot de dertien nominaties voor deze eerste ronde behoorden een cirkelstoel, een asbak, spelletjes met magneetknikkers, een tafel, een broodmandje en een scheermesjeshouder. In twee gevallen besloot het beschuldigde bedrijf al meteen het artikel uit de handel te nemen.

Maar de telefoonklapper blijft in de verkoop. Het apparaat, oorspronkelijk 'Flip File' geheten, is een ontwerp van Peter Haythornthwaite uit Nieuw-Zeeland en wordt hier voor fl. 112 verkocht door importeur Mobach. De kopieen, geimporteerd door Ronia, staan als 'Rotary file' voor fl. 49,95 te koop bij Vroom en Dreesmann en voor fl. 59 (in een andere verpakking) bij Primafoon. 'Het plagiaat is qua materiaalkeuze, uitvoering, afmeting en zelfs qua verpakking (in het geval van V en D) nagenoeg niet te onderscheiden van het origineel, ' aldus de jury. Door het ontcijferen van enige oosterse tekens wist men de fabricage te traceren in Taiwan, een van de landen waar navolging een dagelijks gebruik is.

Met ingehouden triomf meldt Roos, dat de winnaar van de dubieuze onderscheiding 'taal noch teken' van zich heeft laten horen. Desgevraagd verklaart Ronia-directeur J. Hensen echter, dat hij niet uit lafheid ontbrak: hij was buitenslands toen de uitnodiging binnenkwam. Hij had naar zijn zeggen graag met de organisatoren een appeltje geschild. 'Ze weten namelijk totaal niet waar ze over praten', zegt hij. 'In de eerste plaats heb ik niets nagemaakt, wij zijn slechts eenvoudige dozensjouwers die bij A een produkt kopen en het weer verkopen aan B. Dit adressensysteem is op de wereldmarkt voor iedereen vrijelijk te koop. En wie zou dan moeten weten dat het een kopie is van een ander produkt?' Hensen meent zelfs te weten - 'hoewel ik het niet voor honderd procent hard kan maken' - dat de oorspronkelijke fabrikant ook de fabrikant is van het plagiaatmodel, ongeveer zoals een merkartikelenfabrikant eveneens de artikelen levert die onder het huismerk van de supermarkt worden verkocht. 'Ik heb nog overwogen een vette brief aan de organisatie te schrijven, want hier wordt laster over mijn bedrijf rondgebazuind.' Die brief is er niet meer van gekomen; de importeur hoopt dat de storm vanzelf weer gaat liggen.

Niettemin meent Roos dat de uitreiking van de Genius - niet te verwarren met de jaarlijkse Naaap-prijs voor reclameplagiaat - een succes is geworden. Hij hoopt er een jaarlijks evenement van te maken.