Botsing tussen twee culturen

Gezelschap: Donald Byrd/The Group met Surveillance, Jazz Dogs, Multi-Cultural Man, Dark Joy. Choreografieen: Donald Byrd; muziek: Mio Morales en Thelonius Monk; kostuums: Gabriel Berry en l'Amour Chattman; licht: David Rosenburg en John E. Rensel. Gezien: 28/11 Schouwburg Arnhem. Nog te zien: 30/11 Breda en 15/12 Eindhoven. Een enigszins ander programma is op 29/11 in Breda te zien.

De Amerikaanse danser en choreograaf Donald Byrd was in 1988 in het programma Off on Solo te zien tijdens het Holland Festival en een seizoen later maakte hij voor de Nieuwe Dansgroep het sterke werk Cruelty and Reconciliation. Nu treedt hij voor het eerst met zijn eigen groep in Nederland op. Wie houdt van opzwepende dansdrift en pittig stuwende muziek met een swingende beat kan bij Byrd zijn hart ophalen. Vooral bij de twee langere groepswerken Surveillance and Dark Joy kom je ogen te kort om de overvloed van gevarieerde rappe bewegingen bij te houden.

Byrd hanteert een bewegingstaal die een bonte mengeling is van klassiek, modern, jazz, afro-american en street dance. Energie is het trefwoord. Onderbenen flitsen als bliksemschichten, rompen buigen als rietstengels in een storm, heupen cirkelen, benen priemen en suizen de lucht in, armen zwaaien losjes of trekken strakke lijnen in de ruimte. In Surveillance heerst een science fiction-sfeer. De als lakleer glimmende zwarte kostuums en de uniforme, woest uitstaande zwarte haardossen doen de dansers op robotten lijken. De strakke groepsformaties spatten herhaaldelijk uiteen als een knetterende regen van vonken bij een kortsluiting.

Een figuur treedt op als initierend leider. Zijn machtige sprongen doen de anderen verstijven, zijn sidderingen planten zich voort in al hun lichaamsdelen. Een benauwend beeld van een wereld, beheerst door een onstuitbaar voortschrijdende technologie, maar als dans opwindend. Byrd stopt echter zo veel fysieke informatie in het werk dat het wat te veel van het goede wordt, vooral omdat de dosering steeds hetzelfde is. Het is of een hoge druk-kraan wijd wordt opengezet en de kracht van het water alleen maar kan worden onderbroken door het dichtdraaien van die kraan.

Het spiksplinternieuwe Dark Joy (de groep had het slechts eenmaal eerder gedanst) heeft een zelfde explosieve kracht, maar is zachter van textuur. Hier staan twee groepen tegenover elkaar. Hun vrouwelijke aanvoerders dagen elkaar uit. Niet op een ruwe en agressieve manier, eerder hoofs en trots en met speelse elementen in de duetten. Ook hier is de speciaal gecomponeerde muziek van Mio Morales van een sterke pulserende kracht.

De componist verscheen zelf op het toneel in Multi-Cultural Man. In zijn oversized witte doktersjas en met op het hoofd de elektronische apparatuur waarmee zijn stemgeluid werd versterkt, vormde hij een sterk contrast met Donald Byrd, die gekleed ging in een kostuum van een primitieve stam: lange rieten rok, felrood jak, doek om het hoofd. Een botsing van twee culturen waarbij de oude cultuur ondanks het manmoedig verzet het loodje legt. Interessant van opzet, maar choreografisch niet echt sterk uitgewerkt.

Charmant was het duet Jazz Dogs: twee jonge mensen vinden elkaar na schuchtere aarzeling en niet echt bedoelde reserves. De soepele jazzy bewegingen die als smeuige olie door de lijven stromen, worden afgewisseld met scherpe, strakke lijnen. Jeremy Lemme en Ruthlyn Salomons dansten het uitstekend. Maar dat kan van alle elf dansers van de groep worden gezegd.