Amstelveenlijn: half metro half tram

De Amstelveenlijn kan zaterdag 1 december door belangstellenden gratis worden uitgeprobeerd van 9 tot 18 uur.

De nieuwe sneltram die vanaf morgen Amstelveen met het Centraal Station in Amsterdam verbindt, is een wonder van beheerst kleurgebruik. De basis is wit, de deuren zijn rood en over de hele lengte van de tram is een smalle blauwe bies te zien: een verademing na alle bonte (quasi-) artistieke trams die het Amsterdamse straatbeeld bepalen.

Toch komen de frisse kleuren van het tramstel (een variant op de eerder in gebruik genomen nieuwe Amsterdamse stadstram) niet voort uit esthetische overwegingen, zo blijkt uit een gesprek met ontwerper Axel Enthoven. Alles is, zoals dat in designersjargon heet, 'functioneel', wat inhoudt dat geen detail toevallig is.

De vrolijke blauwe band aan de onderzijde moet opspattend water en gesmolten sneeuw aan het oog onttrekken. Het wit van de buitenwanden maakt sneller zichtbaar dat het tijd wordt voor een grondige schoonmaakbeurt, zodat de kans dat passagiers hun kleding aan de tram bevuilen minder groot wordt. Het rood van de deuren maakt ze beter herkenbaar. De chique stoelen zijn gemaakt van een flexibel metalen weefsel overtrokken met ijzersterk Ploegstof om een vernielzuchtig zakmes geen kans te geven: een uitvinding van het Belgisch-Frans ontwerpbureau Compin.

Vier jaar is er gewerkt aan de ontwikkeling van de tram. Vier jaren van commissie-vergaderingen en 'deel-commissie'-overleg. Het designbureau van de Belg Axel Enthoven (gespecialiseerd in bussen en treinen) brak zich het hoofd over de ingewikkelde Hollandse wetgeving en werd geconfronteerd met de soms verrassende eisen van de diverse inspraakcommissies. De credit voor de prachtige knalrode deuren geeft Axel Enthoven royaal aan een actiegroep van slechtzienden, terwijl hij voor de witte basiskleur van zijn tram mede een milieuorganisatie bedankt die zich met succes verweerde tegen het cadmium-houdende GVB-geel, dat schadelijk is voor schilders. De zichtbaarheidsverbetering kon overigens niet voorkomen dat tijdens het proefrijden een paar weken geleden, twee splinternieuwe sneltramstellen op elkaar botsten, waardoor het GVB al meteen tijdens de startperiode zonder reservematerieel komt te zitten.

Het meest opvallende aan de sneltram zijn de uitklapbare treden die de extra ruimte tussen station en tram overbruggen, wanneer de sneltram een metrostation aandoet. Want de Amstelveenlijn is niet een gewone tram: de nieuwe lijn is een ingewikkeld mengsel van de oude stadstram, sneltram en metro. Op zijn route naar het Centraal Station maakt hij zowel van tram- als metrorails gebruik. Of, zoals projectmanager ir. R. Linsen van het Gemeente Vervoersbedrijf vertwijfeld uitriep in het periodiek 'Openbaar Vervoer': 'Is het nu een opgekrikte tram of een naar beneden getrokken metro?' Bij de Gemeente is de tram met gemengde gevoelens ontvangen, vanwege door de trede veroorzaakte kwetsbaarheid en de complexiteit ervan.

Ook een andere nieuwigheid die het Gemeente Vervoersbedrijf binnen een half jaar op het traject van de Amstelveenlijn in gebruik neemt, moet de 'comfortbeleving' van de passagier vergroten. De haltepaal ontworpen door het ontwerpersteam Brandes en Meurs Industrial Design, geeft aan op welk tijdstip de eerstvolgende tram verwacht kan worden. De paal staat in contact met het elektronisch systeem onder de rails, dat precies aangeeft waar alle rijdende trams zich bevinden. Die signalen worden opgevangen in de controle-kamer, waarna de bestuurders aanwijzingen krijgen het tempo te verlagen of te verhogen. De informatie (waarover het GVB overigens al sinds enige tijd beschikt) wordt nu dus afgetapt en zichtbaar gemaakt voor de reiziger. Het bord zelf getuigt van geraffineerde ontwerpkunst: rank en onverwoestbaar, dankzij het ijzersterke polycarbonaat dat zelfs tegen kogels weerstand biedt. Brandes en Meurs hebben persoonlijk alle opzettelijke verwoestingspogingen uitgetest. Ook wanneer je met een enorm gewicht aan de punt gaat hangen, blijkt het ding niet af te breken. Vandalismebestendig, heet dat.