Vredesproces Z-Afrika stagneert

PRETORIA, 28 nov. - De ontmoeting tussen president F. W. de Klerk van Zuid-Afrika en de leider van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC), Nelson Mandela, is gisteren ondanks hoog gespannen verwachtingen op niets uitgelopen. De twee politici namen na afloop niet eens de moeite samen in het openbaar te verschijnen om de slotverklaring voor te lezen.

Na enige weken van heftige woordenwisselingen tussen de regering en het ANC - vooral over het recht van de zwarte bevolking om door te gaan met het houden van protestmarsen terwijl de vredesbesprekingen aan de gang zijn - koesterden veel mensen de hoop dat de twee machtigste mannen van Zuid-Afrika als ware staatslieden zouden handelen en een gevoel van eenheid zouden uitstralen.

Politieke waarnemers hadden verwacht dat er compromisvoorstellen zouden komen over de betogingen en andere obstakels voor de onderhandelingen, zoals de vrijlating van de overgebleven politieke gevangenen en de terugkeer van ballingen, maar daaraan zijn De Klerk en Mandela niet toegekomen. Aan een datum voor het begin van werkelijke onderhandelingen en de wijze waarop de grondwet moet worden veranderd is in de slotverklaring niet gerefereerd.

De goede persoonlijke relatie tussen De Klerk en Mandela bleek eerder dit jaar van groot belang in de eerste fase van het vredesproces, maar door de stroeve voortgang van de onderhandelingen lijkt de 'waarde van persoonlijke contacten tussen leidende figuren', zoals het in de verklaring van gisteren heet, aanzienlijk te zijn gedevalueerd.

De linkervleugel binnen het ANC meent dat Mandela door De Klerk wordt gemanipuleerd en de radicalen hebben geeist dat hun leider zich harder opstelt. Volgende maand houdt het ANC een conferentie waarop ongetwijfeld harde woorden zullen worden gesproken. Dit zal vrijwel zeker leiden tot een vertraging van het begin van de werkelijke onderhandelingen.

De kwestie van massale protestacties van zwarten - en de reactie daarop van de Zuidafrikaanse veiligheidstroepen - blijft zo voorlopig onopgelost. Voor begin volgende maand zijn nieuwe protestmarsen gepland en de vrees bestaat dat opnieuw geweld zal uitbreken.